Thuế tối thiểu toàn cầu (GMT) - Tác động tới Việt Nam 2026

Thuế tối thiểu toàn cầu là gì?

Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax – GMT) là một trong hai trụ cột của chương trình cải cách thuế quốc tế do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) khởi xướng, được hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ thống nhất thông qua trong khuôn khổ Inclusive Framework on BEPS (Chương trình chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận).

Cụ thể, GMT thuộc Trụ cột 2 (Pillar Two) với mục tiêu thiết lập một mức thuế suất tối thiểu 15% áp dụng cho các tập đoàn đa quốc gia có tổng doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 2 năm của 4 năm tài chính liền kề trước đó.

Bản chất cốt lõi: Nếu một tập đoàn đa quốc gia đang chịu thuế suất thực tế (Effective Tax Rate – ETR) thấp hơn 15% tại một quốc gia nào đó, thì quốc gia nơi đặt công ty mẹ tối cao (hoặc quốc gia nguồn) có quyền thu phần thuế bổ sung (top-up tax) để đưa mức thuế thực tế lên 15%.

Cơ chế hoạt động của Trụ cột 2

Trụ cột 2 vận hành thông qua ba quy tắc chính:

Quy tắc thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT)

Qualified Domestic Minimum Top-up Tax (QDMTT) cho phép quốc gia nguồn – nơi đặt công ty con hoặc cơ sở thường trú – chủ động thu phần thuế bổ sung ngay tại nước mình. Đây là quy tắc được ưu tiên áp dụng trước và cũng là quy tắc mà Việt Nam đã lựa chọn triển khai.

Quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế (IIR)

Income Inclusion Rule (IIR) cho phép quốc gia nơi đặt trụ sở công ty mẹ tối cao thu thuế bổ sung trên phần lợi nhuận chịu thuế thấp của các công ty con tại nước ngoài. Nếu quốc gia nguồn đã áp dụng QDMTT đạt chuẩn, IIR sẽ không thu thêm.

Quy tắc lợi nhuận chịu thuế dưới mức tối thiểu (UTPR)

Undertaxed Profits Rule (UTPR) là quy tắc dự phòng, áp dụng khi cả QDMTT và IIR đều chưa bao phủ hết phần lợi nhuận chịu thuế thấp.

Quy tắc	Quốc gia áp dụng	Thứ tự ưu tiên
QDMTT	Quốc gia nguồn (nơi có công ty con)	Ưu tiên 1
IIR	Quốc gia công ty mẹ tối cao	Ưu tiên 2
UTPR	Quốc gia khác trong tập đoàn	Ưu tiên 3

Việt Nam đã nội luật hóa như thế nào?

Ngày 29/11/2023, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 107/2023/QH15 về việc áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu, có hiệu lực từ ngày 01/01/2024.

Đây là bước đi kịp thời và chiến lược của Việt Nam, bởi nếu không chủ động áp dụng QDMTT, phần thuế bổ sung sẽ được các quốc gia khác (nơi đặt công ty mẹ) thu theo quy tắc IIR – nghĩa là Việt Nam sẽ mất đi nguồn thu thuế chính đáng.

Đối tượng áp dụng

Theo Nghị quyết 107/2023/QH15, đối tượng chịu thuế bổ sung bao gồm:

Đơn vị hợp thành của tập đoàn đa quốc gia có hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam, bao gồm công ty con, chi nhánh, cơ sở thường trú
Tập đoàn phải có tổng doanh thu trong báo cáo tài chính hợp nhất của công ty mẹ tối cao đạt từ 750 triệu EUR trở lên trong ít nhất 2 năm của 4 năm tài chính liền kề trước năm tính thuế

Cách tính thuế bổ sung

Công thức tính thuế bổ sung nội địa đạt chuẩn (QDMTT) được quy định như sau:

Thuế bổ sung = (Tỷ lệ thuế bổ sung) × (Lợi nhuận vượt ngưỡng)

Trong đó:

Tỷ lệ thuế bổ sung = 15% – Thuế suất thực tế (ETR) tại Việt Nam
Thuế suất thực tế (ETR) = Tổng thuế TNDN đã nộp tại Việt Nam ÷ Thu nhập ròng theo chuẩn GloBE
Lợi nhuận vượt ngưỡng = Thu nhập ròng GloBE – Giá trị loại trừ theo công thức dựa trên thực chất (SBIE)

Loại trừ theo công thức dựa trên thực chất (SBIE)

Một điểm rất quan trọng mà doanh nghiệp cần lưu ý: không phải toàn bộ lợi nhuận đều bị áp thuế bổ sung. Quy tắc GloBE cho phép loại trừ một phần lợi nhuận dựa trên:

Chi phí tiền lương thực tế cho nhân viên tại Việt Nam (5% trong giai đoạn chuyển tiếp, giảm dần còn 5% sau 10 năm)
Giá trị tài sản hữu hình ròng tại Việt Nam (5% trong giai đoạn chuyển tiếp, giảm dần còn 5% sau 10 năm)

Điều này có nghĩa: doanh nghiệp có quy mô nhà máy lớn, sử dụng nhiều lao động, đầu tư nhiều vào tài sản cố định sẽ được loại trừ nhiều hơn, từ đó thuế bổ sung phải nộp sẽ thấp hơn.

Tác động trực tiếp tới doanh nghiệp FDI tại Việt Nam

Ảnh hưởng tới chính sách ưu đãi thuế truyền thống

Đây là tác động lớn nhất và đáng quan ngại nhất. Trong nhiều năm qua, Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài bằng các chính sách ưu đãi thuế rất hấp dẫn:

Thuế suất ưu đãi 10% trong 15 năm cho dự án tại khu công nghệ cao, khu kinh tế
Miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo cho một số dự án đặc biệt
Thuế suất ưu đãi 5-10% cho doanh nghiệp công nghệ cao, phần mềm

Khi thuế suất thực tế của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam thấp hơn 15%, phần chênh lệch sẽ bị thu bổ sung. Điều này khiến các ưu đãi thuế truyền thống mất đi hiệu lực thực tế đối với các tập đoàn đa quốc gia thuộc phạm vi áp dụng.

Ví dụ thực tế: Một tập đoàn điện tử Hàn Quốc có nhà máy tại Việt Nam đang hưởng thuế suất ưu đãi 10% và miễn thuế trong giai đoạn đầu. Thuế suất thực tế có thể chỉ khoảng 5-7%. Với GMT, doanh nghiệp này sẽ phải nộp thêm thuế bổ sung khoảng 8-10% trên phần lợi nhuận vượt ngưỡng, đưa thuế suất thực tế lên mức 15%.

Các doanh nghiệp bị ảnh hưởng nhiều nhất

Theo ước tính của Bộ Tài chính và các tổ chức nghiên cứu, khoảng 100-120 tập đoàn đa quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam sẽ chịu tác động trực tiếp, bao gồm:

Các tập đoàn công nghệ, điện tử lớn (Samsung, LG, Intel, Canon...)
Các tập đoàn sản xuất ô tô, xe máy (Toyota, Honda, Hyundai...)
Các tập đoàn dược phẩm, hàng tiêu dùng
Các ngân hàng, tổ chức tài chính quốc tế

Nguồn thu thuế mới cho ngân sách

Việc áp dụng QDMTT giúp Việt Nam chủ động thu phần thuế bổ sung, dự kiến mang lại nguồn thu bổ sung khoảng 10.000 – 15.000 tỷ đồng/năm cho ngân sách nhà nước. Đây là con số đáng kể và hoàn toàn chính đáng, bởi nếu Việt Nam không thu thì các quốc gia khác sẽ thu.

Thách thức trong triển khai

Xác định thuế suất thực tế (ETR)

Việc tính ETR theo chuẩn GloBE phức tạp hơn nhiều so với tính thuế TNDN thông thường. Doanh nghiệp cần:

Xác định thu nhập ròng theo chuẩn GloBE, có điều chỉnh so với báo cáo tài chính hợp nhất
Tính toán các khoản thuế đủ điều kiện (Covered Taxes)
Thực hiện các bút toán điều chỉnh phức tạp liên quan đến thuế hoãn lại, khấu hao, các khoản dự phòng

Năng lực quản lý thuế

Cơ quan thuế Việt Nam đối mặt với thách thức lớn trong việc:

Đào tạo đội ngũ cán bộ có chuyên môn sâu về quy tắc GloBE
Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin để tiếp nhận, xử lý tờ khai thuế bổ sung
Trao đổi thông tin với cơ quan thuế các nước theo chuẩn quốc tế

Hệ thống văn bản hướng dẫn

Sau Nghị quyết 107/2023/QH15, Chính phủ đã ban hành Nghị định 20/2024/NĐ-CP ngày 23/02/2024 quy định chi tiết thi hành, và Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện các thông tư hướng dẫn. Tuy nhiên, nhiều vấn đề kỹ thuật phức tạp vẫn cần được làm rõ thêm, đặc biệt là:

Phương pháp tính SBIE chi tiết
Xử lý các trường hợp đặc thù (liên doanh, thực thể đầu tư, doanh nghiệp chế xuất)
Quy trình kê khai, nộp thuế bổ sung

Giải pháp thay thế ưu đãi thuế – Chính sách hỗ trợ đầu tư mới

Nhận thức rõ rằng ưu đãi thuế truyền thống sẽ giảm hiệu lực, Chính phủ Việt Nam đã chủ động nghiên cứu và triển khai các giải pháp hỗ trợ đầu tư thay thế:

Nghị quyết 110/2023/QH15 về chính sách hỗ trợ đầu tư

Cùng ngày thông qua Nghị quyết 107, Quốc hội cũng đã ban hành Nghị quyết 110/2023/QH15 cho phép Chính phủ thiết lập Quỹ Hỗ trợ đầu tư nhằm bù đắp cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi GMT thông qua các hình thức:

Hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho chi phí đào tạo nguồn nhân lực, phát triển nhân lực
Hỗ trợ chi phí đầu tư tài sản cố định, hạ tầng
Hỗ trợ chi phí R&D (nghiên cứu và phát triển)
Hỗ trợ chi phí sản xuất sản phẩm công nghệ cao

Chuyển đổi mô hình thu hút đầu tư

Việt Nam đang chuyển hướng từ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế sang cạnh tranh bằng môi trường đầu tư:

Đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, logistics
Đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ
Ổn định chính sách, minh bạch pháp luật

Doanh nghiệp cần làm gì để ứng phó?

Rà soát và đánh giá tác động

Doanh nghiệp thuộc phạm vi áp dụng GMT cần khẩn trương:

Xác định chính xác mình có thuộc phạm vi áp dụng hay không (kiểm tra ngưỡng doanh thu 750 triệu EUR)
Tính toán ETR hiện tại theo chuẩn GloBE để đánh giá mức thuế bổ sung tiềm tàng
Rà soát các ưu đãi thuế đang hưởng và đánh giá hiệu lực thực tế sau GMT

Tối ưu hóa cấu trúc thuế

Tận dụng tối đa loại trừ SBIE bằng cách tăng đầu tư tài sản cố định và tuyển dụng lao động tại Việt Nam
Đánh giá lại cấu trúc tập đoàn, xem xét tối ưu hóa dòng chảy lợi nhuận
Nghiên cứu các chính sách hỗ trợ đầu tư mới theo Nghị quyết 110/2023/QH15

Nâng cấp hệ thống kế toán và tuân thủ

Cập nhật hệ thống kế toán để thu thập dữ liệu theo yêu cầu GloBE
Chuẩn bị hồ sơ, tờ khai thuế bổ sung theo biểu mẫu quy định
Đào tạo đội ngũ tài chính - kế toán về quy tắc GMT

So sánh cách tiếp cận của các nước trong khu vực

Quốc gia	Cách tiếp cận	Thời điểm áp dụng
Việt Nam	Áp dụng QDMTT	01/01/2024
Hàn Quốc	Áp dụng cả IIR và QDMTT	01/01/2024
Nhật Bản	Áp dụng IIR trước	01/04/2024
Singapore	Áp dụng QDMTT (Domestic Top-up Tax)	01/01/2025
Thái Lan	Đang nghiên cứu	Chưa xác định
Indonesia	Đang nghiên cứu	Chưa xác định

Việt Nam là một trong những quốc gia ASEAN đi đầu trong việc nội luật hóa GMT, thể hiện sự chủ động và quyết tâm bảo vệ quyền đánh thuế quốc gia.

Xu hướng và triển vọng

GMT không chỉ là một chính sách thuế đơn thuần mà là cuộc cách mạng trong quản trị thuế toàn cầu. Một số xu hướng đáng lưu ý:

Số lượng quốc gia áp dụng GMT sẽ tiếp tục tăng, tạo áp lực lên các nước chưa tham gia
Các quy tắc kỹ thuật sẽ tiếp tục được hoàn thiện và bổ sung bởi OECD
Cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư sẽ chuyển từ "cuộc đua giảm thuế" sang "cuộc đua cải thiện môi trường đầu tư"
Doanh nghiệp cần thích ứng với mô hình tuân thủ thuế phức tạp hơn trên phạm vi toàn cầu

Lời kết

Thuế tối thiểu toàn cầu đánh dấu một bước ngoặt lớn trong chính sách thuế quốc tế, và Việt Nam đã có bước đi kịp thời, chủ động khi ban hành Nghị quyết 107/2023/QH15. Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam cần nhanh chóng đánh giá tác động, tối ưu hóa cấu trúc thuế và chuẩn bị nguồn lực tuân thủ.

Với tính chất phức tạp và liên ngành của GMT, việc có sự tư vấn chuyên sâu từ đội ngũ luật sư và chuyên gia thuế giàu kinh nghiệm là vô cùng cần thiết.

Luật Taga với đội ngũ luật sư chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tư vấn thuế và đầu tư nước ngoài, sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp:

Đánh giá tác động của thuế tối thiểu toàn cầu
Tư vấn tối ưu hóa cấu trúc thuế phù hợp quy định
Hỗ trợ kê khai, nộp thuế bổ sung theo quy định mới
Tư vấn tận dụng chính sách hỗ trợ đầu tư thay thế

Liên hệ ngay Luật Taga để được tư vấn miễn phí:

Hotline: 0968.856.464
Website: luattaga.vn

Thuế tối thiểu toàn cầu (Global Minimum Tax) và tác động tới Việt Nam