Xử lý hàng giả hàng nhái xâm phạm sở hữu trí tuệ 2026

Thực trạng hàng giả, hàng nhái tại Việt Nam và tác động đến doanh nghiệp

Hàng giả, hàng nhái xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đang là vấn nạn nhức nhối tại Việt Nam. Theo thống kê của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389), mỗi năm các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng nhái. Đặc biệt, với sự bùng nổ của thương mại điện tử, tình trạng này ngày càng phức tạp và khó kiểm soát hơn.

Đối với doanh nghiệp, hàng giả hàng nhái không chỉ gây thiệt hại về doanh thu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu đã dày công xây dựng. Một sản phẩm giả kém chất lượng có thể khiến người tiêu dùng mất niềm tin vào thương hiệu chính hãng, và hậu quả này đôi khi còn lớn hơn cả thiệt hại tài chính trực tiếp.

Thực tế từ tư vấn: Luật Taga từng hỗ trợ một doanh nghiệp sản xuất mỹ phẩm phát hiện hàng giả mang nhãn hiệu của mình được bán tràn lan trên các sàn thương mại điện tử. Sản phẩm giả chứa thành phần không an toàn, gây dị ứng cho người tiêu dùng, và doanh nghiệp phải mất hàng tháng trời để khôi phục uy tín thương hiệu.

Phân biệt hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền SHTT

Trước khi tìm hiểu cách xử lý, cần phân biệt rõ các khái niệm:

Hàng giả

Theo Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP (sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP), hàng giả bao gồm:

Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc, bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; không đúng với công dụng đã công bố hoặc đăng ký
Hàng hóa giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa
Hàng hóa giả mạo về sở hữu trí tuệ (giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý)
Tem, nhãn, bao bì giả

Hàng nhái

Hàng nhái là thuật ngữ thông dụng, chỉ hàng hóa có kiểu dáng, mẫu mã bắt chước sản phẩm của thương hiệu khác nhưng không hoàn toàn giống hệt. Trong pháp luật SHTT, hàng nhái thường rơi vào các trường hợp xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp hoặc quyền tác giả.

Hàng xâm phạm quyền SHTT

Đây là khái niệm rộng hơn, bao gồm mọi hành vi sử dụng đối tượng SHTT mà không được phép của chủ sở hữu, được quy định tại Điều 28, 35, 126, 127, 129, 130 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019 và 2022).

Tiêu chí	Hàng giả	Hàng nhái	Hàng xâm phạm SHTT
Mức độ sao chép	Giống hệt hoặc gần giống hệt	Bắt chước, tương tự	Sử dụng trái phép đối tượng SHTT
Mục đích	Lừa dối người tiêu dùng	Gây nhầm lẫn	Có thể cố ý hoặc vô ý
Chế tài	Hành chính, hình sự	Hành chính, dân sự	Hành chính, dân sự, hình sự
Căn cứ pháp lý chính	NĐ 98/2020/NĐ-CP	Luật SHTT	Luật SHTT, NĐ 105/2006/NĐ-CP

Điều kiện tiên quyết để xử lý hàng giả, hàng nhái

Để có cơ sở pháp lý xử lý hàng giả, hàng nhái, doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện sau:

1. Đã đăng ký bảo hộ quyền SHTT

Đây là điều kiện quan trọng nhất. Chủ thể muốn yêu cầu xử lý xâm phạm phải là chủ sở hữu hoặc người được chuyển giao quyền sử dụng hợp pháp đối tượng SHTT. Cụ thể:

Nhãn hiệu: Đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu bởi Cục Sở hữu trí tuệ
Kiểu dáng công nghiệp: Đã được cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp
Sáng chế: Đã được cấp Bằng độc quyền sáng chế hoặc Bằng độc quyền giải pháp hữu ích
Quyền tác giả: Phát sinh tự động khi tác phẩm được sáng tạo, nhưng nên đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả để thuận tiện chứng minh

Lưu ý quan trọng: Nếu chưa đăng ký nhãn hiệu, doanh nghiệp sẽ rất khó khăn trong việc yêu cầu xử lý hàng giả. Đây là lý do Luật Taga luôn khuyến nghị doanh nghiệp đăng ký bảo hộ nhãn hiệu ngay từ giai đoạn đầu kinh doanh.

2. Thu thập và bảo quản chứng cứ

Chứng cứ là yếu tố then chốt quyết định thành công của việc xử lý xâm phạm. Các loại chứng cứ cần thu thập:

Mẫu hàng giả, hàng nhái: Mua trực tiếp hoặc qua mạng, giữ nguyên bao bì, hóa đơn mua hàng
Hình ảnh, video: Chụp ảnh, quay video cửa hàng bày bán, kho chứa hàng giả
Chứng cứ điện tử: Ảnh chụp màn hình website, fanpage, sàn TMĐT bán hàng giả; lưu link sản phẩm
Thông tin về bên vi phạm: Tên, địa chỉ, mã số thuế (nếu có) của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng giả
Giám định SHTT: Yêu cầu Viện Khoa học SHTT hoặc tổ chức giám định được chỉ định thực hiện giám định để xác nhận hàng hóa xâm phạm quyền SHTT

Các biện pháp xử lý hàng giả, hàng nhái theo pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam quy định nhiều biện pháp xử lý, từ hành chính đến hình sự. Tùy theo mức độ vi phạm và mục tiêu của chủ sở hữu mà lựa chọn biện pháp phù hợp.

Biện pháp 1: Xử lý hành chính

Đây là biện pháp phổ biến và nhanh chóng nhất, được quy định tại Nghị định 99/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 126/2021/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực SHTT và Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả.

Cơ quan có thẩm quyền xử lý:

Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ (và Sở KH&CN các tỉnh)
Quản lý thị trường
Công an kinh tế
Hải quan (đối với hàng hóa xuất nhập khẩu)
UBND cấp huyện, cấp tỉnh

Mức phạt hành chính:

Sản xuất hàng giả mạo nhãn hiệu: phạt tiền từ 20.000.000 đến 250.000.000 đồng tùy giá trị hàng giả
Buôn bán hàng giả mạo nhãn hiệu: phạt tiền từ 10.000.000 đến 200.000.000 đồng
Xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu: phạt tiền từ 5.000.000 đến 250.000.000 đồng
Biện pháp bổ sung: tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm; đình chỉ hoạt động kinh doanh; buộc tiêu hủy hàng giả

Quy trình yêu cầu xử lý hành chính:

Chuẩn bị đơn yêu cầu xử lý xâm phạm (theo mẫu)
Nộp kèm chứng cứ xâm phạm, văn bằng bảo hộ, kết quả giám định SHTT
Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xác minh
Ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính

Biện pháp 2: Khởi kiện dân sự

Khi muốn yêu cầu bồi thường thiệt hại, chủ sở hữu có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo Điều 198, 202, 203, 204, 205 Luật SHTT.

Các yêu cầu có thể đưa ra:

Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm
Buộc xin lỗi, cải chính công khai
Buộc bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần
Buộc tiêu hủy hoặc phân phối, đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa xâm phạm

Cách xác định thiệt hại theo Điều 205 Luật SHTT:

Tổng thiệt hại vật chất = thiệt hại thực tế + khoản lợi nhuận bên xâm phạm thu được + chi phí hợp lý để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại
Trong trường hợp không xác định được thiệt hại thực tế, Tòa án ấn định mức bồi thường không quá 500.000.000 đồng

Kinh nghiệm thực tế: Khởi kiện dân sự thường mất nhiều thời gian (từ 6 tháng đến vài năm), nhưng lại là biện pháp hiệu quả để đòi bồi thường thiệt hại. Luật Taga thường khuyên khách hàng kết hợp song song biện pháp hành chính (để ngăn chặn ngay vi phạm) và dân sự (để đòi bồi thường).

Biện pháp 3: Xử lý hình sự

Đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng, có thể truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017):

Điều 192 – Tội sản xuất, buôn bán hàng giả: phạt tiền từ 100 triệu đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm; trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể phạt tù đến 15 năm
Điều 226 – Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp: phạt tiền từ 50 triệu đến 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm; quy mô thương mại có thể phạt tù đến 5 năm

Điều kiện khởi tố hình sự đối với tội xâm phạm quyền SHCN (Điều 226):

Hàng hóa giả mạo nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý với quy mô thương mại
Đã bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về cùng tội danh mà chưa được xóa án tích

Biện pháp 4: Biện pháp kiểm soát biên giới

Đối với hàng giả, hàng nhái xuất nhập khẩu, chủ sở hữu SHTT có thể yêu cầu cơ quan Hải quan áp dụng biện pháp kiểm soát biên giới theo Điều 216, 217 Luật SHTT và Nghị định 105/2006/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2010/NĐ-CP):

Tạm dừng làm thủ tục hải quan: Yêu cầu Hải quan tạm dừng thông quan đối với lô hàng nghi ngờ xâm phạm quyền SHTT
Giám sát hải quan: Đề nghị Hải quan giám sát, phát hiện hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm

Quy trình xử lý hàng giả, hàng nhái hiệu quả – 7 bước thực chiến

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn và đại diện cho nhiều doanh nghiệp, Luật Taga đúc kết quy trình 7 bước xử lý hiệu quả:

Bước 1: Rà soát và củng cố quyền SHTT

Kiểm tra tình trạng hiệu lực của văn bằng bảo hộ. Nếu chưa đăng ký, tiến hành đăng ký ngay. Nếu sắp hết hạn, gia hạn kịp thời.

Bước 2: Điều tra, thu thập chứng cứ

Tiến hành điều tra bài bản:

Mua hàng giả làm mẫu đối chứng
Xác định quy mô, phạm vi vi phạm
Xác định danh tính, địa chỉ bên vi phạm
Lập vi bằng hoặc công chứng chứng cứ điện tử (nếu cần)

Bước 3: Giám định SHTT

Yêu cầu giám định tại Viện Khoa học SHTT (VIPRI) hoặc tổ chức giám định được chỉ định. Kết quả giám định là chứng cứ quan trọng để cơ quan chức năng xử lý.

Bước 4: Gửi thư cảnh báo (nếu phù hợp)

Trong một số trường hợp, gửi thư cảnh báo trước có thể giải quyết vấn đề nhanh chóng mà không cần khởi kiện, đặc biệt khi bên vi phạm là đại lý, nhà phân phối nhỏ lẻ vô tình nhập hàng giả.

Bước 5: Nộp đơn yêu cầu xử lý

Chọn cơ quan có thẩm quyền phù hợp và nộp đơn yêu cầu xử lý kèm đầy đủ hồ sơ chứng cứ.

Bước 6: Phối hợp xử lý

Phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng trong quá trình xác minh, kiểm tra, xử lý. Cung cấp thêm thông tin, chứng cứ khi được yêu cầu.

Bước 7: Theo dõi và phòng ngừa tái phạm

Sau khi xử lý, tiếp tục giám sát thị trường để phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi tái phạm.

Xử lý hàng giả, hàng nhái trên thương mại điện tử

Với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, hàng giả trên các sàn TMĐT đang trở thành thách thức lớn. Ngoài các biện pháp truyền thống, doanh nghiệp cần lưu ý:

Cơ chế khiếu nại trên sàn TMĐT

Hầu hết các sàn lớn (Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop) đều có cơ chế tiếp nhận khiếu nại xâm phạm SHTT. Chủ sở hữu nhãn hiệu có thể:

Đăng ký chương trình bảo vệ thương hiệu của sàn
Gửi khiếu nại vi phạm SHTT kèm văn bằng bảo hộ
Yêu cầu gỡ bỏ sản phẩm vi phạm và khóa gian hàng

Xử lý qua Bộ Công Thương

Theo Nghị định 85/2021/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 52/2013/NĐ-CP về thương mại điện tử, sàn TMĐT có trách nhiệm phối hợp xử lý hàng giả. Nếu sàn không hợp tác, có thể kiến nghị Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) can thiệp.

Lưu giữ chứng cứ điện tử

Chứng cứ trên môi trường mạng dễ bị xóa, thay đổi. Do đó cần:

Ảnh chụp màn hình có xác nhận thời gian (timestamp)
Lập vi bằng qua Thừa phát lại
Sử dụng công cụ lưu trữ web (web archive) để bảo toàn chứng cứ

Một số lưu ý quan trọng khi xử lý hàng giả, hàng nhái

Thời hiệu xử lý

Xử phạt hành chính: Thời hiệu xử phạt là 1 năm kể từ ngày hành vi vi phạm được thực hiện (Điều 6 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, sửa đổi 2020). Riêng vi phạm về SHTT, thời hiệu là 2 năm.
Khởi kiện dân sự: Thời hiệu khởi kiện là 2 năm kể từ ngày chủ thể quyền biết hoặc phải biết quyền SHTT bị xâm phạm (theo BLDS 2015).
Truy cứu hình sự: Tùy theo mức hình phạt tối đa mà thời hiệu truy cứu từ 5 đến 15 năm.

Chi phí xử lý

Doanh nghiệp cần chuẩn bị các khoản chi phí:

Phí giám định SHTT: từ 5.000.000 – 15.000.000 đồng/vụ
Phí luật sư đại diện: tùy quy mô và mức độ phức tạp
Chi phí điều tra, thu thập chứng cứ
Án phí (nếu khởi kiện dân sự)

Phòng ngừa là biện pháp tốt nhất

Thay vì chạy theo xử lý hậu quả, doanh nghiệp nên chủ động phòng ngừa:

Đăng ký bảo hộ sớm và đầy đủ các đối tượng SHTT (nhãn hiệu, kiểu dáng, sáng chế)
Sử dụng tem chống giả, mã QR xác thực trên sản phẩm
Giám sát thị trường thường xuyên, đặc biệt trên các sàn TMĐT
Đăng ký bảo vệ nhãn hiệu tại cơ quan Hải quan để kiểm soát hàng giả xuất nhập khẩu
Nâng cao nhận thức cho đại lý, nhà phân phối và người tiêu dùng về cách nhận biết hàng chính hãng

Luật Taga đồng hành cùng doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Luật Taga cung cấp dịch vụ trọn gói xử lý hàng giả, hàng nhái:

Tư vấn chiến lược bảo vệ quyền SHTT phù hợp với đặc thù doanh nghiệp
Điều tra, thu thập chứng cứ xâm phạm chuyên nghiệp
Đại diện nộp đơn yêu cầu xử lý tại các cơ quan có thẩm quyền
Đại diện khởi kiện dân sự, yêu cầu bồi thường thiệt hại
Hỗ trợ xử lý hàng giả trên các sàn thương mại điện tử
Tư vấn xây dựng hệ thống phòng chống hàng giả dài hạn

Đừng để hàng giả, hàng nhái phá hủy thương hiệu mà bạn đã dày công xây dựng. Hãy liên hệ Luật Taga ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí và xây dựng phương án xử lý hiệu quả nhất.

Hotline: 0968.856.464
Website: luattaga.vn
Email: info@luattaga.vn

Xử lý hàng giả hàng nhái xâm phạm sở hữu trí tuệ: Hướng dẫn toàn diện từ A đến Z