Luật Đấu thầu mới 2023 và quy định mua sắm công 2026

Tổng quan về Luật Đấu thầu 2023 và bối cảnh ban hành

Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 23/6/2023 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2024, thay thế Luật Đấu thầu 2013. Đây là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về mua sắm công tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước.

Sau gần 10 năm thi hành, Luật Đấu thầu 2013 đã bộc lộ nhiều bất cập: thủ tục còn rườm rà, tình trạng "quân xanh – quân đỏ" vẫn diễn ra, việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa triệt để, và nhiều quy định chưa theo kịp thực tiễn. Luật Đấu thầu 2023 ra đời nhằm khắc phục những hạn chế này, đồng thời tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với các cam kết quốc tế mà Việt Nam đã tham gia.

Lưu ý thực tiễn: Từ kinh nghiệm tư vấn cho nhiều doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy phần lớn nhà thầu vẫn chưa cập nhật đầy đủ các thay đổi của luật mới, dẫn đến bị loại ngay từ vòng sơ tuyển hoặc vi phạm quy định mà không hay biết.

Những điểm mới quan trọng của Luật Đấu thầu 2023

1. Mở rộng phạm vi điều chỉnh

Luật Đấu thầu 2023 mở rộng phạm vi áp dụng so với luật cũ, cụ thể tại Điều 2 quy định các hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh bao gồm:

Dự án đầu tư công theo quy định của Luật Đầu tư công
Dự án sử dụng vốn nhà nước từ 30% trở lên hoặc dưới 30% nhưng trên 500 tỷ đồng trong tổng mức đầu tư
Mua sắm sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước
Mua thuốc, vật tư y tế sử dụng vốn ngân sách, quỹ bảo hiểm y tế, nguồn thu từ dịch vụ khám chữa bệnh
Dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP)

2. Đẩy mạnh đấu thầu qua mạng

Đây là một trong những điểm nổi bật nhất. Điều 50 Luật Đấu thầu 2023 quy định lộ trình bắt buộc đấu thầu qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bao gồm:

Nội dung	Yêu cầu
Đăng tải thông tin đấu thầu	Bắt buộc 100% trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia
Lựa chọn nhà thầu qua mạng	Áp dụng đối với toàn bộ các gói thầu theo lộ trình Chính phủ quy định
Hồ sơ mời thầu điện tử	Phát hành và tiếp nhận trực tuyến
Mua sắm trực tuyến	Áp dụng cho hàng hóa thông dụng qua mua sắm tập trung

Nghị định số 24/2024/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết Luật Đấu thầu đã quy định rõ lộ trình triển khai đấu thầu qua mạng, trong đó đến năm 2025 phấn đấu 100% gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh phải thực hiện qua mạng.

3. Quy định chặt chẽ hơn về tránh xung đột lợi ích

Điều 6 Luật Đấu thầu 2023 bổ sung các quy định mới về đảm bảo cạnh tranh trong đấu thầu, đặc biệt là các trường hợp bị coi là xung đột lợi ích:

Cá nhân tham gia lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu đồng thời là người có quan hệ gia đình với nhà thầu
Nhà thầu tham dự thầu thuộc cùng một tổ chức với nhà thầu tư vấn lập hồ sơ mời thầu
Cơ quan, tổ chức thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu có quan hệ sở hữu chéo với nhà thầu tham dự

Kinh nghiệm thực tế: Trong một vụ việc chúng tôi từng tư vấn, doanh nghiệp bị hủy kết quả trúng thầu vì giám đốc công ty tư vấn lập hồ sơ mời thầu và giám đốc nhà thầu trúng thầu là anh em ruột – điều mà theo luật cũ chưa được quy định rõ ràng.

4. Ưu đãi trong đấu thầu

Luật Đấu thầu 2023 tại Điều 10 tiếp tục duy trì và bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích sản xuất trong nước và phát triển bền vững:

Ưu đãi cho hàng hóa sản xuất trong nước: Nhà thầu cung cấp hàng hóa có xuất xứ Việt Nam được cộng điểm ưu đãi hoặc hưởng ưu đãi về giá
Ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ: Được ưu đãi khi tham gia gói thầu xây lắp, phi tư vấn có giá trị nhỏ
Ưu đãi cho sản phẩm thân thiện môi trường: Đây là điểm mới, khuyến khích mua sắm xanh trong hoạt động đấu thầu
Ưu đãi cho nhà thầu sử dụng lao động nữ, lao động là người khuyết tật

5. Thay đổi về hình thức lựa chọn nhà thầu

Luật mới quy định 8 hình thức lựa chọn nhà thầu tại Điều 20, bao gồm:

Đấu thầu rộng rãi
Đấu thầu hạn chế
Chỉ định thầu
Chào hàng cạnh tranh
Mua sắm trực tiếp
Tự thực hiện
Tham gia thực hiện của cộng đồng
Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt

Đáng chú ý, hình thức chào hàng cạnh tranh được mở rộng áp dụng cho gói thầu dịch vụ phi tư vấn, xây lắp có giá trị không quá 5 tỷ đồng (tăng từ 2 tỷ đồng theo luật cũ), tạo điều kiện rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu.

Quy trình mua sắm công theo Luật Đấu thầu 2023

Bước 1: Lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu

Theo Điều 37, kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải bao gồm:

Tên gói thầu và nội dung chính
Giá gói thầu và nguồn vốn
Hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu
Thời gian bắt đầu tổ chức lựa chọn nhà thầu
Loại hợp đồng và thời gian thực hiện hợp đồng

Bước 2: Lập hồ sơ mời thầu

Hồ sơ mời thầu phải tuân thủ mẫu do Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành, đảm bảo:

Không được đưa ra các điều kiện nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu
Tiêu chí đánh giá phải rõ ràng, cụ thể, có thể lượng hóa được
Không được yêu cầu nhà thầu phải có kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tại một địa phương cụ thể

Bước 3: Tổ chức đấu thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu

Quy trình đánh giá hồ sơ dự thầu được thực hiện qua các bước:

Đánh giá tính hợp lệ của hồ sơ dự thầu
Đánh giá năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu
Đánh giá kỹ thuật theo tiêu chí trong hồ sơ mời thầu
Đánh giá tài chính – thương mại và xếp hạng nhà thầu

Bước 4: Thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả

Kết quả lựa chọn nhà thầu phải được thẩm định trước khi phê duyệt. Toàn bộ quá trình phải được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo Điều 7 Luật Đấu thầu 2023.

Quy định về mua sắm tập trung

Điều 53 Luật Đấu thầu 2023 quy định về mua sắm tập trung – một phương thức quan trọng nhằm tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách:

Mua sắm tập trung ở cấp quốc gia: Do Bộ Tài chính hoặc đơn vị được giao thực hiện
Mua sắm tập trung ở cấp bộ, ngành: Do đơn vị mua sắm tập trung thuộc bộ, ngành thực hiện
Mua sắm tập trung ở cấp tỉnh: Do đơn vị mua sắm tập trung thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện

Danh mục hàng hóa, dịch vụ áp dụng mua sắm tập trung được Thủ tướng Chính phủ ban hành và điều chỉnh theo từng thời kỳ. Các mặt hàng thường bao gồm: máy tính, thiết bị văn phòng, xe ô tô công, thuốc chữa bệnh…

Quy định mới về mua sắm thuốc, vật tư y tế

Đây là nội dung được quan tâm đặc biệt sau những vụ việc liên quan đến mua sắm thiết bị y tế gây chấn động dư luận. Luật Đấu thầu 2023 dành riêng Chương V (từ Điều 55 đến Điều 62) để quy định về mua thuốc, hóa chất, vật tư y tế, thiết bị y tế:

Bổ sung hình thức đàm phán giá đối với thuốc biệt dược gốc, thuốc hiếm
Quy định rõ trách nhiệm của Hội đồng đàm phán giá thuốc cấp quốc gia
Cho phép áp dụng thương thảo giá đối với thuốc có ít nhà cung cấp
Quy định về mua sắm trực tiếp đối với vật tư y tế trong trường hợp cấp bách

Điểm đáng lưu ý: Theo Điều 55, việc mua thuốc thuộc danh mục thuốc được bảo hiểm y tế chi trả phải thực hiện đấu thầu tập trung ở cấp quốc gia hoặc cấp địa phương theo danh mục do Bộ Y tế ban hành.

Xử lý vi phạm trong đấu thầu

Luật Đấu thầu 2023 tăng cường các chế tài xử lý vi phạm tại Điều 16, bao gồm:

Các hành vi bị cấm (Điều 16)

Đưa, nhận hối lộ trong hoạt động đấu thầu
Thông thầu, bao gồm: thỏa thuận về giá, về việc rút khỏi đấu thầu, về tạo điều kiện cho một bên trúng thầu
Gian lận trong đấu thầu: cung cấp thông tin sai, làm giả tài liệu
Cản trở hoạt động đấu thầu
Chuyển nhượng thầu trái phép
Tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn

Hình thức xử lý

Hành vi vi phạm	Hình thức xử lý
Thông thầu	Cấm tham gia đấu thầu 3-5 năm, xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự
Gian lận	Cấm tham gia đấu thầu 3-5 năm, bồi thường thiệt hại
Đưa, nhận hối lộ	Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015
Chuyển nhượng thầu trái phép	Phạt tiền, cấm tham gia đấu thầu 1-3 năm

Nghị định hướng dẫn và các văn bản dưới luật

Để triển khai Luật Đấu thầu 2023, Chính phủ đã ban hành các văn bản hướng dẫn quan trọng:

Nghị định 24/2024/NĐ-CP ngày 27/02/2024: Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu
Nghị định 23/2024/NĐ-CP: Quy định chi tiết về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP và dự án có sử dụng đất
Thông tư 06/2024/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Ban hành mẫu hồ sơ đấu thầu
Thông tư 07/2024/TT-BKHĐT: Quy định về đào tạo, bồi dưỡng và sát hạch nghiệp vụ chuyên môn về đấu thầu

Những lưu ý thực tiễn cho doanh nghiệp

Đối với nhà thầu

Cập nhật chứng chỉ nghiệp vụ đấu thầu: Luật mới yêu cầu cá nhân tham gia hoạt động đấu thầu phải có chứng chỉ nghiệp vụ theo quy định mới tại Điều 15
Đăng ký trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia: Đây là điều kiện tiên quyết để tham gia đấu thầu
Chú ý đến quy định về bảo đảm dự thầu: Điều 14 quy định giá trị bảo đảm dự thầu từ 1% đến 3% giá gói thầu
Tuân thủ quy định về liên danh: Thỏa thuận liên danh phải quy định rõ trách nhiệm, phạm vi công việc và giá trị tương ứng của từng thành viên

Đối với chủ đầu tư, bên mời thầu

Đảm bảo kế hoạch lựa chọn nhà thầu được phê duyệt trước khi tổ chức đấu thầu
Không chia nhỏ gói thầu để áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu có tính cạnh tranh thấp hơn
Công khai đầy đủ thông tin trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia
Lưu ý thời hạn: Theo Điều 39, thời gian đánh giá hồ sơ dự thầu tối đa là 45 ngày đối với đấu thầu trong nước, 60 ngày đối với đấu thầu quốc tế

Đối với doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần lưu ý:

Được tham gia đấu thầu quốc tế theo quy định tại Điều 11
Cần đáp ứng điều kiện về năng lực tài chính, kỹ thuật theo hồ sơ mời thầu
Hồ sơ dự thầu bằng tiếng nước ngoài phải được dịch sang tiếng Việt có công chứng
Tuân thủ các quy định về ưu đãi cho nhà thầu trong nước khi tham gia gói thầu tại Việt Nam

Xu hướng và triển vọng

Với việc Luật Đấu thầu 2023 đi vào thực tiễn, hoạt động mua sắm công tại Việt Nam đang chuyển mình theo hướng:

Số hóa toàn diện: 100% hoạt động đấu thầu sẽ thực hiện trên nền tảng điện tử
Minh bạch hơn: Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về đấu thầu cho phép giám sát công khai
Mua sắm xanh: Ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường trong chi tiêu công
Hội nhập quốc tế: Phù hợp với các cam kết trong CPTPP, EVFTA và các FTA thế hệ mới

Kết luận

Luật Đấu thầu 2023 đánh dấu bước tiến lớn trong cải cách hoạt động mua sắm công tại Việt Nam. Với nhiều quy định mới mang tính đột phá, luật vừa tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia đấu thầu, vừa siết chặt quản lý để ngăn chặn tiêu cực. Doanh nghiệp cần chủ động cập nhật, nắm vững các quy định mới để tận dụng cơ hội và tránh rủi ro pháp lý.

Cần tư vấn chi tiết về pháp luật đấu thầu, hỗ trợ lập hồ sơ dự thầu hoặc giải quyết tranh chấp trong đấu thầu?

Luật Taga – Đồng hành pháp lý đáng tin cậy cho doanh nghiệp Việt Nam. Đội ngũ luật sư của chúng tôi có kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực đấu thầu, sẵn sàng hỗ trợ bạn:

Tư vấn quy trình đấu thầu theo Luật Đấu thầu 2023
Lập và rà soát hồ sơ dự thầu
Đại diện giải quyết kiến nghị, khiếu nại trong đấu thầu
Tư vấn tuân thủ pháp luật mua sắm công

Hotline: 0968.856.464 | Website: luattaga.vn

Liên hệ ngay để được tư vấn miễn phí!

Luật Đấu thầu mới và quy định mua sắm công: Toàn bộ điểm quan trọng doanh nghiệp cần nắm