Hợp đồng li-xăng phần mềm: License, SaaS và các điều khoản SHTT cần biết

Hợp đồng li-xăng phần mềm là gì?

Hợp đồng li-xăng phần mềm (software license agreement) là thỏa thuận theo đó chủ sở hữu quyền tác giả đối với chương trình máy tính cho phép bên khác sử dụng phần mềm trong một phạm vi, thời hạn và với mức phí nhất định, trong khi quyền sở hữu vẫn thuộc về bên cấp phép. Dù là license cài đặt (on-premise) hay phần mềm dạng dịch vụ (SaaS), bản chất pháp lý cốt lõi vẫn là chuyển quyền sử dụng quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ.

Theo Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ, chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Vì vậy, "license" phần mềm không phải là mua bán hàng hóa thông thường: người dùng chỉ nhận quyền sử dụng trong giới hạn hợp đồng cho phép, không nhận quyền sở hữu phần mềm.

Bài viết phân tích khung pháp lý hiện hành (cập nhật Luật SHTT sửa đổi 2025), khác biệt giữa license và SaaS, cùng các điều khoản SHTT cần đàm phán kỹ.

Khung pháp lý điều chỉnh hợp đồng li-xăng phần mềm

Phân biệt chuyển nhượng và chuyển quyền sử dụng

Luật Sở hữu trí tuệ tách bạch hai loại giao dịch:

Tiêu chí	Chuyển nhượng quyền tác giả	Chuyển quyền sử dụng (li-xăng)
Bản chất	Chuyển quyền sở hữu quyền tài sản sang bên nhận	Cho phép bên nhận khai thác trong phạm vi, thời hạn nhất định
Chủ sở hữu sau giao dịch	Bên nhận chuyển nhượng	Vẫn là bên cấp phép
Thời hạn	Không giới hạn trong phạm vi quyền được chuyển	Theo thỏa thuận
Ví dụ điển hình	Mua đứt mã nguồn phần mềm đặt hàng riêng	Mua license theo người dùng, thuê bao SaaS
Căn cứ	Điều 45, 46 Luật SHTT	Điều 47, 48 Luật SHTT

Lỗi phổ biến là thuê ngoài viết phần mềm nhưng chỉ ký "hợp đồng dịch vụ", không có điều khoản chuyển nhượng quyền tác giả; đến khi muốn tự sửa mã nguồn hoặc thương mại hóa mới phát hiện mình không phải chủ sở hữu.

Hình thức và nội dung bắt buộc

Theo Điều 48 Luật SHTT, hợp đồng sử dụng quyền tác giả phải được lập thành văn bản và có các nội dung chủ yếu: tên, địa chỉ đầy đủ của bên chuyển quyền và bên được chuyển quyền; căn cứ chuyển quyền; phạm vi chuyển quyền; giá, phương thức thanh toán; quyền và nghĩa vụ của các bên; trách nhiệm do vi phạm hợp đồng.

Theo Luật Giao dịch điện tử 2023, hợp đồng điện tử đáp ứng điều kiện luật định có giá trị như văn bản; đây là cơ sở để điều khoản "click-wrap" của SaaS ràng buộc người dùng nếu họ được tiếp cận đầy đủ và đồng ý rõ ràng. Xem thêm: Quy định pháp luật về hợp đồng điện tử và chữ ký số tại Việt Nam.

Có phải đăng ký hợp đồng li-xăng phần mềm không?

Không bắt buộc. Quyền tác giả đối với phần mềm phát sinh từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc đăng ký. Hợp đồng li-xăng phần mềm cũng có hiệu lực theo thỏa thuận của các bên mà không cần đăng ký với cơ quan nhà nước.

Tuy vậy, nên đăng ký quyền tác giả để có Giấy chứng nhận chứng minh tư cách chủ sở hữu khi ký li-xăng, gọi vốn hoặc xử lý vi phạm. Luật sửa đổi 2025 bổ sung trách nhiệm của người nộp đối với thông tin kê khai trong hồ sơ. Luật Taga hỗ trợ đăng ký bản quyền phần mềm trọn gói.

Những điểm mới từ Luật SHTT sửa đổi 2025 liên quan phần mềm

Luật số 131/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực từ 01/4/2026. Một số nội dung đáng chú ý với doanh nghiệp phần mềm:

• Điều 22 về chương trình máy tính được sửa đổi, trong đó quy định về bản sao dự phòng được điều chỉnh linh hoạt hơn để phù hợp với phần mềm cung cấp dưới dạng dịch vụ, qua nền tảng trực tuyến.
• Huấn luyện trí tuệ nhân tạo: tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản, dữ liệu đã công bố hợp pháp để nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống AI, với điều kiện không gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu; với dữ liệu là đối tượng quyền tác giả, việc sử dụng còn phải tuân theo quy định của Chính phủ.
• Đối tượng tạo ra có sử dụng AI: Chính phủ quy định việc xác lập quyền trong trường hợp này.
• Bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền được điều chỉnh lại mức, nên điều khoản bồi thường trong hợp đồng cũng cần rà soát.

Song song đó, Nghị định 17/2023/NĐ-CP hướng dẫn về quyền tác giả, quyền liên quan đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP.

License truyền thống và SaaS: khác nhau thế nào về pháp lý?

Tiêu chí	License cài đặt (on-premise)	SaaS (phần mềm dạng dịch vụ)
Cách bàn giao	Bản sao cài trên hạ tầng của khách hàng	Truy cập qua Internet, phần mềm chạy trên hạ tầng nhà cung cấp
Phí	Thường trả một lần, kèm phí bảo trì	Thuê bao theo tháng/năm, theo người dùng
Rủi ro chính của khách hàng	Vượt số lượng license, sao chép trái phép	Gián đoạn dịch vụ, mất/khóa dữ liệu khi chấm dứt
Điều khoản trọng tâm	Phạm vi cài đặt, bản sao dự phòng, kiểm toán license	SLA, dữ liệu khách hàng, bảo mật, chuyển dữ liệu khi chấm dứt
Dữ liệu cá nhân	Khách hàng tự xử lý trên hệ thống của mình	Nhà cung cấp thường là bên xử lý dữ liệu cá nhân

Hợp đồng SaaS mang tính hỗn hợp: vừa chuyển quyền sử dụng quyền tác giả, vừa cung cấp dịch vụ, nên cần quy định rõ cả quyền sử dụng lẫn chất lượng dịch vụ.

Lưu ý về dữ liệu cá nhân trong SaaS

Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026), nhà cung cấp SaaS xử lý dữ liệu theo hợp đồng với khách hàng thường là bên xử lý dữ liệu cá nhân. Nên có phụ lục xử lý dữ liệu (DPA) về mục đích, biện pháp bảo vệ, nhà thầu phụ, thông báo sự cố và xóa/trả dữ liệu. Tham khảo: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Doanh nghiệp cần tuân thủ những gì?.

Các điều khoản SHTT then chốt trong hợp đồng li-xăng phần mềm

1. Phạm vi cấp phép

Đây là điều khoản quan trọng nhất. Cần xác định rõ:

• Độc quyền hay không độc quyền: li-xăng độc quyền thì bên cấp phép không được cấp cho bên thứ ba trong cùng phạm vi.
• Lãnh thổ, thời hạn, số người dùng/thiết bị/máy chủ.
• Mục đích sử dụng: nội bộ hay được tích hợp vào sản phẩm để bán lại.
• Quyền cấp phép lại (sub-license): theo Luật SHTT, bên được chuyển quyền chỉ được chuyển tiếp cho bên khác nếu được chủ sở hữu đồng ý.

Lưu ý thực tiễn: liệt kê cả hành vi bị cấm như dịch ngược, sao chép, cho thuê lại, dùng để phát triển sản phẩm cạnh tranh.

2. Quyền sở hữu đối với phần mềm, bản tùy biến và sản phẩm phái sinh

Khi có tùy biến theo yêu cầu, cần thỏa thuận ai sở hữu phần phát triển thêm. Nếu khách hàng muốn sở hữu, phải có điều khoản chuyển nhượng quyền tác giả kèm nghĩa vụ bàn giao mã nguồn; nhà cung cấp thì nên bảo lưu quyền đối với "nền tảng lõi".

3. Mã nguồn mở và thành phần bên thứ ba

Một số giấy phép mã nguồn mở dạng "copyleft" có thể buộc công khai mã nguồn sản phẩm phái sinh. Bên nhận li-xăng nên yêu cầu cam đoan về việc tuân thủ giấy phép của thành phần bên thứ ba.

4. Cam đoan không xâm phạm và bồi hoàn (IP indemnity)

Bên cấp phép cam đoan có quyền hợp pháp để cấp phép và phần mềm không xâm phạm quyền SHTT của bên thứ ba; nếu khách hàng bị khiếu nại, bên cấp phép phải xử lý, bồi thường hoặc thay thế phần mềm. Xem thêm dịch vụ xử lý xâm phạm quyền SHTT.

5. Dữ liệu, kết quả đầu ra và AI

Cần ghi rõ dữ liệu khách hàng thuộc về khách hàng và nhà cung cấp có được dùng dữ liệu (kể cả đã ẩn danh) để cải tiến sản phẩm, huấn luyện AI hay không. Ngoại lệ huấn luyện AI trong Luật SHTT sửa đổi có điều kiện và không thay thế nghĩa vụ bảo mật hay bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nếu có tính năng AI tạo nội dung, nên làm rõ quyền đối với kết quả đầu ra.

6. SLA, bảo hành và giới hạn trách nhiệm

Với SaaS cần cam kết uptime, thời gian xử lý sự cố và cơ chế giảm phí khi không đạt. Mức giới hạn trách nhiệm (thường bằng phí đã trả trong một kỳ) nên loại trừ vi phạm bảo mật và xâm phạm SHTT. Nếu áp dụng Luật Thương mại 2005, mức phạt vi phạm hợp đồng do các bên thỏa thuận nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.

7. Chấm dứt hợp đồng và chuyển tiếp

Quy định căn cứ chấm dứt, nghĩa vụ gỡ cài đặt, thời hạn và định dạng xuất dữ liệu, thời điểm xóa dữ liệu. Với phần mềm trọng yếu, cân nhắc ký quỹ mã nguồn (source code escrow).

8. Luật áp dụng và giải quyết tranh chấp

Với hợp đồng có yếu tố nước ngoài, khi chọn luật áp dụng và trọng tài nước ngoài cần tính đến khả năng công nhận, thi hành tại Việt Nam. Xem: Giải quyết tranh chấp hợp đồng bằng trọng tài thương mại và Quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

Lưu ý về thuế khi ký hợp đồng li-xăng phần mềm

• Thuế GTGT: theo khoản 21 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 (hiệu lực từ 01/7/2025), chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm phần mềm và dịch vụ phần mềm theo quy định của pháp luật thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT. Cần xác định đúng sản phẩm, dịch vụ có đáp ứng tiêu chí theo văn bản hướng dẫn hay không.
• Thuế nhà thầu nước ngoài: khi trả phí li-xăng cho nhà cung cấp nước ngoài, khoản này có thể thuộc diện thuế nhà thầu. Hợp đồng nên ghi rõ giá đã gồm thuế hay chưa và bên nào khấu trừ, nộp thay.

Lưu ý thực tiễn khi đàm phán

Sai sót hay gặp nhất là dùng nguyên văn mẫu hợp đồng nước ngoài, không xác định chủ sở hữu phần mềm do nhân viên hoặc đơn vị thuê ngoài viết trước khi đem cấp phép, phạm vi cấp phép mơ hồ (có bao gồm công ty con, bên liên kết không), hợp đồng SaaS thiếu điều khoản trả dữ liệu và bỏ quên thuế nhà thầu khi mua license từ nước ngoài. Nếu cần rà soát hoặc soạn hợp đồng, bạn có thể tham khảo dịch vụ tư vấn soạn thảo hợp đồng của Luật Taga.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13.
• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, được sửa đổi, bổ sung bởi các Luật số 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15 và 131/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/4/2026).
• Luật Thương mại số 36/2005/QH11 (đã được sửa đổi, bổ sung).
• Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15.
• Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15.
• Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15.
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết Luật SHTT về quyền tác giả, quyền liên quan, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP.

Luật Taga đồng hành cùng doanh nghiệp phần mềm

Luật Taga hỗ trợ soạn thảo, rà soát, đàm phán hợp đồng license, SaaS, EULA, DPA; đăng ký bản quyền phần mềm và bảo hộ nhãn hiệu cho sản phẩm công nghệ.

Liên hệ Luật Taga qua hotline 0968 856 464 hoặc gửi yêu cầu tư vấn để được luật sư hỗ trợ.