Nhãn hiệu OCOP: Quan hệ giữa chương trình OCOP và bảo hộ nhãn hiệu

"Nhãn hiệu OCOP" là cụm từ nhiều chủ thể sản xuất ở địa phương hay dùng, nhưng thường hiểu chưa đúng. Ngôi sao OCOP là kết quả đánh giá, phân hạng sản phẩm của cơ quan nhà nước; còn nhãn hiệu là quyền sở hữu công nghiệp xác lập qua đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ. Theo bộ tiêu chí ban hành kèm Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg, nhãn hiệu được chấm điểm trực tiếp, và vi phạm sở hữu trí tuệ có thể khiến sản phẩm bị thu hồi giấy chứng nhận OCOP. Bài viết phân tích quan hệ giữa OCOP và bảo hộ nhãn hiệu theo quy định có hiệu lực tại tháng 10/2026.

1. "Nhãn hiệu OCOP" thực chất là gì?

Cụm từ này được dùng theo hai nghĩa cần tách bạch:

Nghĩa thứ nhất: nhãn hiệu riêng của sản phẩm tham gia OCOP. Đây là tên gọi, logo mà hợp tác xã, doanh nghiệp, hộ kinh doanh dùng để phân biệt sản phẩm của mình. Nhãn hiệu này chỉ được bảo hộ khi Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.

Nghĩa thứ hai: biểu trưng OCOP kèm số sao in trên bao bì. Biểu trưng này do Nhà nước quản lý; chủ thể chỉ được dùng khi sản phẩm đã được công nhận và giấy chứng nhận còn thời hạn. Quyết định 26/2026/QĐ-TTg cũng dùng cụm "nhãn hiệu OCOP" và coi việc sử dụng nhãn hiệu OCOP không đúng quy định, gây nhầm lẫn về sản phẩm được công nhận là một căn cứ thu hồi giấy chứng nhận.

Lưu ý thực tiễn: Có hạng sao OCOP không có nghĩa là tên thương hiệu của bạn đã được bảo hộ. Nếu chưa đăng ký, bên khác vẫn có thể nộp đơn trước cho tên gọi đó và trở thành chủ sở hữu hợp pháp.

2. Khung pháp lý OCOP mới: Quyết định 26/2026/QĐ-TTg

Ngày 22/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Quyết định có hiệu lực từ ngày ký, thay thế Quyết định 148/QĐ-TTg năm 2023 và Quyết định 1489/QĐ-TTg (hai văn bản này hết hiệu lực sau 60 ngày kể từ ngày Quyết định 26 có hiệu lực).

Điểm chính cần nắm:

Nội dung	Quy định theo Quyết định 26/2026/QĐ-TTg
Thang điểm	100 điểm, gồm Phần A (sản phẩm và sức mạnh cộng đồng, 40 điểm), Phần B (khả năng tiếp thị, 25 điểm), Phần C (chất lượng sản phẩm, 35 điểm)
Phân hạng	5 sao: từ 90 điểm; 4 sao: 70 đến dưới 90; 3 sao: 50 đến dưới 70; 2 sao: 30 đến dưới 50; 1 sao: dưới 30
Cấp đánh giá	UBND cấp tỉnh đánh giá, công nhận sản phẩm 3 và 4 sao; Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá sản phẩm 5 sao. Mỗi cấp tổ chức ít nhất 2 lần/năm
Thời hạn giấy chứng nhận	36 tháng kể từ ngày cơ quan có thẩm quyền ban hành
Đăng ký lại	Nộp hồ sơ trong khoảng từ 180 đến 120 ngày trước khi giấy chứng nhận hết hạn

Việc đánh giá nay chỉ còn ở cấp tỉnh và trung ương, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ 01/7/2025; hồ sơ nộp qua UBND cấp xã nơi sản xuất. Các hướng dẫn cũ theo Quyết định 148 không còn phù hợp.

3. Nhãn hiệu được chấm điểm thế nào trong bộ tiêu chí OCOP?

Phần A của bộ tiêu chí có mục "Sở hữu trí tuệ", tối đa 3 điểm:

Mức điểm	Yêu cầu	Yêu cầu tối thiểu theo hạng sao
1 điểm	Đơn đăng ký nhãn hiệu đã được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận hoặc công bố (đã qua thẩm định hình thức)	3 sao
2 điểm	Nhãn hiệu trên bao bì đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký; sản phẩm dùng dấu hiệu chỉ dẫn nguồn gốc địa lý gắn với cộng đồng (nếu đã có chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận được bảo hộ thì phải có văn bản ghi nhận quyền sử dụng)	4 sao
3 điểm	Đạt mức 2 điểm và có thêm bằng kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, giải pháp hữu ích hoặc Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả (trừ quyền tác giả đối với nhãn hiệu)	—

Bộ tiêu chí ghi chú dấu sao là yêu cầu tối thiểu phải đạt theo từng cấp độ sao. Hệ quả:

• 3 sao: tối thiểu đơn nhãn hiệu đã qua thẩm định hình thức hoặc đã được công bố.
• 4 sao trở lên: nhãn hiệu trên bao bì phải đã được cấp văn bằng, không chỉ là đơn đang chờ.
• Điểm tối đa: cần thêm một đối tượng sở hữu trí tuệ khác, thông dụng nhất là kiểu dáng công nghiệp cho bao bì sản phẩm hoặc quyền tác giả đối với hình vẽ, câu chuyện sản phẩm.

4. Thời gian đăng ký nhãn hiệu: vì sao phải nộp đơn sớm

Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ (hiệu lực 01/4/2026) đã rút ngắn thời hạn xử lý đơn nhãn hiệu, áp dụng với đơn công bố từ ngày này:

Giai đoạn	Thời hạn theo quy định hiện hành
Công bố đơn	Trong 01 tháng kể từ ngày đơn được chấp nhận hợp lệ
Thời hạn phản đối của bên thứ ba	Trong 03 tháng kể từ ngày công bố đơn
Thẩm định nội dung	05 tháng kể từ ngày công bố đơn
Thẩm định nhanh (một số trường hợp)	03 tháng kể từ ngày công bố, theo Điều 14a Nghị định 65/2023/NĐ-CP được bổ sung bởi Nghị định 100/2026/NĐ-CP

Đây là thời hạn luật định; thực tế còn phụ thuộc việc sửa đổi đơn, trả lời thông báo hay xử lý phản đối. Vì hồ sơ OCOP được đánh giá theo đợt, chủ thể nên nộp đơn nhãn hiệu ngay khi chốt tên và logo, trước khi in bao bì. Thứ tự này giúp:

1. Có quyết định chấp nhận đơn hợp lệ làm minh chứng khi xét 3 sao.
2. Kịp nhận văn bằng để nâng hạng lên 4 sao.
3. Không phải đổi bao bì nếu nhãn hiệu bị từ chối vì trùng, tương tự nhãn hiệu có trước.

Nếu đơn bị từ chối, có thể khiếu nại quyết định từ chối đăng ký nhãn hiệu, nhưng sẽ chậm kế hoạch phân hạng.

5. Nhãn hiệu riêng, nhãn hiệu tập thể hay chỉ dẫn địa lý?

Sản phẩm OCOP thường là đặc sản vùng miền, nên cần chọn đúng loại tài sản trí tuệ:

Đối tượng	Ai là chủ sở hữu / người sử dụng	Phù hợp khi
Nhãn hiệu thông thường	Hợp tác xã, doanh nghiệp, hộ kinh doanh	Xây dựng thương hiệu riêng
Nhãn hiệu tập thể	Tổ chức tập thể; thành viên dùng theo quy chế	Nhiều hộ cùng làng nghề dùng tên chung
Nhãn hiệu chứng nhận	Tổ chức chứng nhận; người đạt tiêu chí được dùng	Chứng nhận nguồn gốc, chất lượng
Chỉ dẫn địa lý	Nhà nước là chủ sở hữu	Đặc tính sản phẩm do điều kiện địa lý quyết định

Lưu ý thực tiễn: Quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể không thay thế nhãn hiệu riêng. Bộ tiêu chí yêu cầu văn bản ghi nhận quyền sử dụng khi sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể hoặc nhãn hiệu chứng nhận đã được bảo hộ; tự ý gắn nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận của tổ chức khác có thể bị coi là xâm phạm. Chi tiết xem thêm bài đăng ký nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận và đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý.

Tên địa danh đứng một mình thường bị coi là không có khả năng phân biệt, khó được bảo hộ độc quyền như nhãn hiệu thông thường. Nên thiết kế nhãn hiệu có phần phân biệt riêng (tên, hình riêng) đi cùng địa danh.

6. Rủi ro pháp lý khi sản phẩm OCOP chưa bảo hộ nhãn hiệu

• Mất tên thương hiệu: Quyền đối với nhãn hiệu thông thường được xác lập theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên. Sản phẩm càng nổi tiếng nhờ OCOP, tên gọi càng dễ bị bên khác nộp đơn trước.
• Bị thu hồi giấy chứng nhận OCOP: Điều 8 Quyết định 26/2026/QĐ-TTg cho phép thu hồi khi sản phẩm vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ. Điển hình là bao bì dùng nhãn hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu đã bảo hộ của người khác. Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền thu hồi với sản phẩm 3 và 4 sao; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường thu hồi với sản phẩm 5 sao.
• Khó xử lý hàng nhái: Chưa có văn bằng thì rất khó yêu cầu cơ quan chức năng hay sàn thương mại điện tử gỡ sản phẩm giả mạo. Xem: xử lý hàng giả hàng nhái xâm phạm sở hữu trí tuệ.
• Hạn chế khi xuất khẩu: Bảo hộ tại Việt Nam không tự động có hiệu lực ở nước ngoài; sản phẩm hướng tới xuất khẩu cần tính tới đăng ký nhãn hiệu quốc tế ở các thị trường mục tiêu.

7. Quy trình khuyến nghị: kết hợp bảo hộ nhãn hiệu với lộ trình OCOP

1. Tra cứu nhãn hiệu trước khi chốt tên, logo, tránh trùng hoặc tương tự nhãn hiệu có trước cho cùng nhóm sản phẩm.
2. Nộp đơn tại Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), phân nhóm đúng theo Bảng phân loại Nice, đứng tên chính chủ thể sẽ tham gia OCOP để thống nhất hồ sơ.
3. Đăng ký kiểu dáng bao bì hoặc quyền tác giả đối với hình vẽ, nhãn mác nếu muốn tối đa điểm.
4. Chuẩn bị văn bản ghi nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể (nếu có) trước khi in bao bì.
5. Nộp hồ sơ OCOP qua UBND cấp xã, kèm quyết định chấp nhận đơn hợp lệ hoặc Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu.
6. Duy trì quyền: Giấy chứng nhận nhãn hiệu có hiệu lực 10 năm, gia hạn được nhiều lần; đồng thời theo dõi hạn 36 tháng của giấy chứng nhận OCOP.

Nếu đặt gia công, cần ghi rõ trong hợp đồng ai sở hữu nhãn hiệu và bao bì — xem sở hữu trí tuệ trong hợp đồng gia công và sản xuất OEM.

Căn cứ pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, được sửa đổi, bổ sung bởi các Luật số 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15 và Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/4/2026).
• Nghị định số 65/2023/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp, được sửa đổi, bổ sung, trong đó có Nghị định số 100/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 01/4/2026).
• Quyết định số 26/2026/QĐ-TTg ngày 22/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP (thay thế Quyết định 148/QĐ-TTg và Quyết định 1489/QĐ-TTg).
• Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026–2035.

Kết luận

OCOP và bảo hộ nhãn hiệu không tách rời: nhãn hiệu vừa là điều kiện lên hạng sao, vừa là lá chắn pháp lý cho giá trị thương hiệu mà OCOP tạo ra. Thứ tự hợp lý là tra cứu, nộp đơn nhãn hiệu, rồi mới in bao bì và đăng ký OCOP.

Luật Taga hỗ trợ tra cứu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì và quyền tác giả cho sản phẩm OCOP trên toàn quốc. Liên hệ hotline 0968 856 464 hoặc gửi yêu cầu tại trang liên hệ để được luật sư tư vấn lộ trình phù hợp với sản phẩm của bạn.