Nội dung tạo bởi AI có được bảo hộ bản quyền không? Quy định mới 2026

Nội dung tạo bởi AI có được bảo hộ bản quyền không? Ví dụ một bức tranh vẽ bằng Midjourney hay một bài viết ChatGPT soạn. Từ năm 2026 câu trả lời đã rõ hơn. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi số 131/2025/QH15 có hiệu lực từ 01/4/2026, và Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 09/4/2026. Hai văn bản này giữ nguyên tắc tác giả phải là con người. Chúng cũng đặt ra điều kiện để tác phẩm có dùng AI được bảo hộ, và lần đầu quy định việc dùng tác phẩm của người khác để huấn luyện AI.

Bài viết giúp bạn biết khi nào sản phẩm có AI tham gia được bảo hộ, khi nào không, và cần chuẩn bị gì để chứng minh quyền.

Trả lời nhanh: nội dung tạo bởi AI có được bảo hộ bản quyền không?

Câu trả lời ngắn gọn là còn tùy vào mức độ đóng góp sáng tạo của con người:

• Sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn, chẳng hạn chỉ gõ một câu lệnh đơn giản rồi dùng nguyên kết quả: không phát sinh quyền tác giả.
• Tác phẩm có sử dụng AI làm công cụ, trong đó con người có đóng góp đáng kể và mang tính quyết định: có thể được bảo hộ nếu đáp ứng đủ các điều kiện luật định. Khi đó người sáng tạo là tác giả. Hệ thống AI không bao giờ là tác giả.

Nói cách khác, pháp luật bảo hộ phần sáng tạo của con người, không bảo hộ "sản phẩm của máy".

Luật 131/2025/QH15 thay đổi gì về AI và quyền sở hữu trí tuệ?

Luật 131/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025, bổ sung một nhóm quy định riêng về AI.

Giao Chính phủ quy định việc xác lập quyền khi có sử dụng AI

Luật bổ sung khoản 5 Điều 6 Luật SHTT. Theo đó, Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ khi đối tượng quyền được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo. Đây là cơ sở để ban hành Nghị định 134/2026/NĐ-CP.

Nguyên tắc "tác giả là con người"

Từ năm 2022, Luật SHTT đã quy định tại Điều 12a: "Tác giả là người trực tiếp sáng tạo tác phẩm". Người chỉ hỗ trợ, góp ý hoặc cung cấp tư liệu không phải là tác giả. Luật 131/2025/QH15 thể hiện rõ hơn chính sách chỉ bảo hộ đối tượng do con người tạo ra. Với sáng chế và kiểu dáng công nghiệp, luật bổ sung căn cứ từ chối cấp văn bằng (khoản 1b Điều 117) và hủy bỏ hiệu lực văn bằng (điểm d khoản 1 Điều 96) khi tác giả không đáp ứng khoản 1 Điều 122, tức không phải người trực tiếp sáng tạo.

Cho phép dùng dữ liệu để huấn luyện AI, có điều kiện

Luật bổ sung khoản 5 Điều 7. Tổ chức, cá nhân được sử dụng văn bản và dữ liệu về đối tượng quyền SHTT đã được công bố hợp pháp, công chúng được phép tiếp cận, để nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống AI. Điều kiện là việc sử dụng không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu. Với dữ liệu là đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan, việc sử dụng còn phải theo quy định của Chính phủ.

Nghị định 134/2026/NĐ-CP: điều kiện bảo hộ tác phẩm có sử dụng AI

Nghị định 134/2026/NĐ-CP ban hành ngày 06/4/2026, sửa đổi Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Nghị định bổ sung Điều 5a, quy định riêng về quyền tác giả, quyền liên quan khi có sử dụng AI.

Ba điều kiện cộng thêm

Ngoài điều kiện chung của Luật SHTT, tức tác phẩm phải được sáng tạo và định hình dưới một hình thức vật chất nhất định, quyền tác giả với tác phẩm có dùng AI chỉ phát sinh khi:

1. Con người đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào việc sáng tạo. Ví dụ: tự cung cấp dữ liệu đầu vào sáng tạo, xây dựng câu lệnh, rồi đánh giá, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả AI tạo ra.
2. Con người chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của sản phẩm.
3. Không xâm phạm quyền đối với dữ liệu, tác phẩm dùng làm đầu vào cho AI.

Ai là tác giả, ai là chủ sở hữu?

• Tác giả: người sáng tạo, tức con người, không phải hệ thống AI hay nhà cung cấp AI.
• Chủ sở hữu quyền tác giả: xác định theo Chương III Luật SHTT. Tác phẩm làm theo nhiệm vụ hoặc hợp đồng thì quyền có thể thuộc bên giao việc.
• Người biểu diễn: chỉ cá nhân trực tiếp biểu diễn bằng hành vi nghệ thuật của mình mới có quyền liên quan.

Nghĩa vụ minh bạch và chứng minh

• Sản phẩm có dùng AI phải gắn nhãn hoặc đánh dấu kỹ thuật theo pháp luật về trí tuệ nhân tạo (Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, hiệu lực từ 01/3/2026).
• Khi yêu cầu bảo vệ quyền, người sáng tạo phải chứng minh quá trình sáng tạo và kê khai trung thực việc dùng AI. Tài liệu chứng minh có thể gồm dữ liệu đầu vào, bản nháp, các phiên bản trung gian, lịch sử câu lệnh và tài liệu mô tả quá trình sáng tạo.

Bảng so sánh các trường hợp thường gặp

Tình huống	Mức đóng góp của con người	Khả năng được bảo hộ quyền tác giả
Gõ một câu lệnh ngắn, dùng nguyên ảnh AI tạo ra	Không đáng kể	Không phát sinh quyền
Viết câu lệnh chi tiết, tạo nhiều phương án, chọn lọc và chỉnh sửa sâu bố cục, màu sắc, chi tiết	Đáng kể, mang tính quyết định	Có thể được bảo hộ nếu chứng minh được
Tự sáng tác, chỉ dùng AI sửa chính tả, gợi ý từ ngữ	Con người là chủ đạo	Được bảo hộ như tác phẩm thông thường
Dùng AI "bắt chước" một tác phẩm cụ thể của người khác	Có thể có, nhưng xâm phạm dữ liệu đầu vào	Không đáp ứng điều kiện, có rủi ro xâm phạm

Huấn luyện AI bằng tác phẩm của người khác: được phép đến đâu?

Nghị định 134/2026/NĐ-CP bổ sung các Điều 37a, 37b, 37c, hướng dẫn khoản 5 Điều 7 Luật SHTT:

• Điều kiện sử dụng (Điều 37a): văn bản, dữ liệu phải được công bố và tiếp cận hợp pháp, và không được vượt qua biện pháp bảo vệ kỹ thuật. Việc dùng chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học, thử nghiệm, huấn luyện AI, không mâu thuẫn với việc khai thác bình thường tác phẩm. Sản phẩm đầu ra của AI cũng không được thay thế thị trường của tác phẩm gốc.
• Quyền bảo lưu (Điều 37b): tác giả, chủ sở hữu có thể bảo lưu quyền, tức không cho phép dùng tác phẩm để huấn luyện AI. Cách làm là gắn siêu dữ liệu máy đọc được, áp dụng biện pháp kỹ thuật, dùng thông tin quản lý quyền hoặc công bố qua tổ chức quản lý tập thể.
• Nghĩa vụ của bên sử dụng (Điều 37c): lưu giữ hồ sơ kỹ thuật, dữ liệu huấn luyện và cung cấp khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, đồng thời tôn trọng việc bảo lưu quyền. Việc khai thác vì mục đích thương mại phải tuân thủ quy định về tiền bản quyền.

Lưu ý thực tiễn: khoản 5 Điều 7 không phải "giấy phép miễn phí" để lấy mọi dữ liệu trên Internet đưa vào huấn luyện mô hình thương mại. Doanh nghiệp phát triển AI nên rà soát nguồn dữ liệu, tôn trọng tín hiệu bảo lưu quyền và lưu hồ sơ huấn luyện ngay từ đầu. Xem thêm bài Quyền sở hữu trí tuệ đối với trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu tại Việt Nam.

Có đăng ký bản quyền cho tác phẩm có dùng AI được không?

Quyền tác giả tự động phát sinh khi tác phẩm đáp ứng điều kiện, không bắt buộc phải đăng ký. Tuy vậy, Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả do Cục Bản quyền tác giả cấp vẫn là chứng cứ rất có giá trị khi xảy ra tranh chấp. Luật 131/2025/QH15 bổ sung khoản 2a Điều 49: tác giả, chủ sở hữu phải chịu trách nhiệm về thông tin trong hồ sơ đăng ký. Cơ quan cấp cũng có quyền hủy bỏ hiệu lực giấy chứng nhận đã cấp (khoản 2 Điều 51).

Vì vậy, khi đăng ký tác phẩm có dùng AI, bạn nên:

• Kê khai trung thực việc sử dụng AI. Không nên "giấu" AI để giấy chứng nhận trông đẹp hơn, vì rủi ro bị hủy hiệu lực và mất giá trị chứng cứ là có thật.
• Mô tả rõ phần đóng góp sáng tạo của con người, như ý tưởng thể hiện, bố cục, lựa chọn, chỉnh sửa.
• Lưu trữ bằng chứng quá trình: lịch sử câu lệnh, các phiên bản nháp, tệp gốc có thông tin thời gian.

Luật Taga hỗ trợ đánh giá khả năng bảo hộ và soạn hồ sơ đăng ký bản quyền cho tác phẩm có sử dụng AI. Với logo, bộ nhận diện thiết kế có AI hỗ trợ, tham khảo thêm đăng ký bản quyền logo và bộ nhận diện thương hiệu. Nếu muốn độc quyền dùng logo làm dấu hiệu kinh doanh, nên cân nhắc đăng ký bảo hộ nhãn hiệu song song.

Lưu ý thực tiễn cho cá nhân và doanh nghiệp

1. Hợp đồng thuê sáng tạo phải nói về AI. Khi thuê agency, freelancer làm nội dung, thiết kế, bạn nên thỏa thuận rõ bên làm có được dùng AI hay không, nghĩa vụ kê khai, và cam kết về quyền với dữ liệu đầu vào. Phần không đủ điều kiện bảo hộ thì không thể chuyển nhượng "quyền tác giả" theo nghĩa pháp lý. Xem dịch vụ tư vấn soạn thảo hợp đồng.
2. Đọc điều khoản sử dụng của công cụ AI, vì nhiều nền tảng giới hạn việc dùng kết quả đầu ra cho mục đích thương mại.
3. Nhân viên dùng AI trong công việc. Doanh nghiệp nên có quy chế nội bộ về việc dùng AI, lưu hồ sơ sáng tạo và quyền sở hữu sản phẩm. Tham khảo bài quyền sở hữu trí tuệ trong quan hệ lao động.
4. Nội dung AI không được bảo hộ thì ai cũng có thể dùng lại. Nếu tài sản cốt lõi của bạn, như hình minh họa, nhân vật, nhạc nền, chủ yếu do AI tạo ra, bạn có thể không ngăn được đối thủ sao chép bằng quyền tác giả. Hãy tăng phần sáng tạo của con người hoặc kết hợp các công cụ bảo hộ khác.
5. Khi bị sao chép trên mạng. Luật 131/2025/QH15 bổ sung biện pháp buộc ẩn hoặc tạm thời vô hiệu hóa truy cập nội dung, tài khoản xâm phạm, và nâng mức bồi thường theo luật định tối đa lên 01 tỷ đồng (điểm d khoản 1 Điều 205). Xem xâm phạm quyền tác giả trên mạng xã hội và cách xử lý hoặc dịch vụ xử lý xâm phạm.

Căn cứ pháp lý

• Luật Sở hữu trí tuệ số 50/2005/QH11, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 36/2009/QH12, 42/2019/QH14, 07/2022/QH15, 93/2025/QH15 và Luật số 131/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/4/2026).
• Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết về quyền tác giả, quyền liên quan, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 134/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 09/4/2026).
• Nghị định 65/2023/NĐ-CP về sở hữu công nghiệp, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 100/2026/NĐ-CP.
• Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/3/2026).

Kết luận

Câu hỏi "nội dung tạo bởi AI có được bảo hộ bản quyền không" giờ đã có đáp án theo pháp luật Việt Nam. AI không thể là tác giả. Sản phẩm do AI tạo ra hoàn toàn không được bảo hộ. Tác phẩm có dùng AI chỉ được bảo hộ khi con người đóng góp đáng kể, mang tính quyết định và chứng minh được điều đó. Lưu bằng chứng sáng tạo và kê khai trung thực là điều quan trọng nhất.

Nếu bạn cần đánh giá khả năng bảo hộ tác phẩm có sử dụng AI, đăng ký quyền tác giả, rà soát dữ liệu huấn luyện AI hoặc soạn hợp đồng sáng tạo nội dung, hãy liên hệ Luật Taga hoặc gọi hotline 0968 856 464 để được luật sư tư vấn.