Chế độ bảo hiểm y tế bắt buộc cho người lao động 2026

Bảo hiểm y tế bắt buộc cho người lao động – Những điều cần biết

Bảo hiểm y tế (BHYT) bắt buộc là một trong những chế độ an sinh xã hội quan trọng nhất đối với người lao động tại Việt Nam. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp và người lao động vẫn chưa nắm rõ quyền lợi, nghĩa vụ cũng như cách thức tham gia BHYT bắt buộc. Là luật sư đã tư vấn cho hàng trăm doanh nghiệp về vấn đề lao động – bảo hiểm, tôi nhận thấy việc hiểu đúng và đầy đủ về chế độ BHYT bắt buộc giúp cả người sử dụng lao động lẫn người lao động bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của mình.

Bài viết này sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành về BHYT bắt buộc cho người lao động, từ đối tượng tham gia, mức đóng, quyền lợi khám chữa bệnh đến các tình huống thực tế thường gặp.

Cơ sở pháp lý về bảo hiểm y tế bắt buộc

Chế độ BHYT bắt buộc cho người lao động được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật chính sau:

Luật Bảo hiểm y tế 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) – Luật số 25/2008/QH12 và Luật số 46/2014/QH13
Bộ luật Lao động 2019 – Luật số 45/2019/QH14
Luật Bảo hiểm xã hội 2024 – quy định liên quan đến đối tượng tham gia BHYT bắt buộc
Nghị định 146/2018/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật BHYT
Nghị định 143/2018/NĐ-CP quy định chi tiết Luật BHXH và Luật An toàn, vệ sinh lao động về BHXH bắt buộc

Lưu ý: Theo Điều 2 Luật BHYT sửa đổi 2014, BHYT là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận, do Nhà nước tổ chức thực hiện.

Đối tượng tham gia BHYT bắt buộc

Người lao động thuộc diện bắt buộc tham gia

Theo Điều 12 Luật BHYT sửa đổi 2014 và Nghị định 146/2018/NĐ-CP, các đối tượng người lao động bắt buộc tham gia BHYT bao gồm:

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 tháng trở lên
Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức
Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã có hưởng tiền lương
Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã theo quy định của pháp luật
Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề do cơ quan có thẩm quyền Việt Nam cấp

Trường hợp đặc biệt cần lưu ý

Trên thực tế, tôi thường gặp các trường hợp doanh nghiệp lúng túng trong việc xác định đối tượng tham gia BHYT:

Người lao động thử việc: Theo quy định, người lao động trong thời gian thử việc chưa thuộc đối tượng đóng BHYT bắt buộc. Tuy nhiên, khi ký hợp đồng lao động chính thức từ đủ 3 tháng trở lên, doanh nghiệp phải đóng BHYT cho người lao động ngay từ tháng đầu tiên.
Người lao động làm việc theo hợp đồng dưới 3 tháng: Không thuộc đối tượng đóng BHYT bắt buộc theo nhóm do người sử dụng lao động đóng, nhưng có thể tham gia BHYT theo hộ gia đình.
Giám đốc công ty TNHH một thành viên: Nếu giám đốc đồng thời là chủ sở hữu và không hưởng tiền lương thì không thuộc đối tượng tham gia BHYT bắt buộc theo nhóm người lao động.

Mức đóng và trách nhiệm đóng BHYT

Mức đóng BHYT hiện hành

Theo Điều 13 Luật BHYT sửa đổi 2014 và Nghị định 146/2018/NĐ-CP:

Nội dung	Chi tiết
Tổng mức đóng	4,5% mức tiền lương tháng
Người sử dụng lao động đóng	3% mức tiền lương tháng
Người lao động đóng	1,5% mức tiền lương tháng
Tiền lương làm căn cứ đóng	Tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc

Tiền lương làm căn cứ đóng BHYT

Tiền lương tháng đóng BHYT là tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc, bao gồm:

Mức lương theo hợp đồng lao động
Phụ cấp lương (phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên, phụ cấp trách nhiệm...)
Các khoản bổ sung khác theo quy định tại Thông tư 06/2021/TT-BLĐTBXH

Quan trọng: Mức tiền lương tháng đóng BHYT tối đa bằng 20 lần mức lương cơ sở (đối với khu vực nhà nước) hoặc 20 lần mức lương tối thiểu vùng (đối với khu vực ngoài nhà nước). Mức tối thiểu không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng.

Phương thức đóng

Người sử dụng lao động có trách nhiệm:

Trích từ tiền lương của người lao động phần 1,5% để đóng cùng phần 3% của doanh nghiệp
Đóng hàng tháng cho cơ quan BHXH nơi đăng ký tham gia
Thời hạn đóng: Chậm nhất đến ngày cuối cùng của tháng tiếp theo tháng phát sinh nghĩa vụ đóng

Quyền lợi khám chữa bệnh BHYT

Phạm vi quyền lợi được hưởng

Người lao động tham gia BHYT bắt buộc được hưởng các quyền lợi theo Điều 21 Luật BHYT sửa đổi 2014:

Khám bệnh, chữa bệnh, phục hồi chức năng tại các cơ sở y tế có ký hợp đồng khám chữa bệnh BHYT
Thuốc, hóa chất, vật tư y tế, dịch vụ kỹ thuật thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành
Khám thai định kỳ, sinh con theo quy định
Vận chuyển người bệnh trong trường hợp cấp cứu hoặc chuyển tuyến

Mức hưởng BHYT

Mức hưởng BHYT đối với người lao động được quy định tại Điều 22 Luật BHYT:

Trường hợp	Mức hưởng
Khám chữa bệnh đúng tuyến	80% chi phí khám chữa bệnh
Khám chữa bệnh tại tuyến xã	100% chi phí khám chữa bệnh
Khám chữa bệnh trái tuyến tại bệnh viện tuyến huyện	100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi thanh toán
Khám chữa bệnh trái tuyến tại bệnh viện tuyến tỉnh	60% chi phí khám chữa bệnh nội trú
Khám chữa bệnh trái tuyến tại bệnh viện tuyến trung ương	40% chi phí khám chữa bệnh nội trú
Đã tham gia BHYT 5 năm liên tục và chi phí cùng chi trả trong năm vượt 6 tháng lương cơ sở	100% chi phí khám chữa bệnh

Thủ tục khám chữa bệnh BHYT

Để được hưởng quyền lợi BHYT, người lao động cần:

Đăng ký khám chữa bệnh ban đầu tại cơ sở y tế phù hợp (ghi trên thẻ BHYT)
Xuất trình thẻ BHYT có ảnh hoặc kèm giấy tờ tùy thân khi đến khám
Trường hợp cấp cứu: Được khám tại bất kỳ cơ sở y tế nào mà không cần thẻ BHYT, sau đó xuất trình thẻ trong vòng thời gian quy định
Chuyển tuyến: Cần giấy chuyển tuyến của cơ sở y tế nơi đăng ký khám ban đầu

Thẻ BHYT – Cấp, đổi và sử dụng

Thời hạn sử dụng thẻ BHYT

Thẻ BHYT của người lao động có giá trị sử dụng từ ngày đóng BHYT. Cụ thể:

Người lao động mới tham gia lần đầu: Thẻ có giá trị sau 30 ngày kể từ ngày đóng BHYT (trừ trường hợp chuyển từ nhóm đối tượng khác sang)
Người lao động đã tham gia liên tục: Thẻ có giá trị ngay khi được cấp
Gia hạn thẻ: Tự động gia hạn khi doanh nghiệp tiếp tục đóng BHYT

Trường hợp cấp lại, đổi thẻ

Thẻ bị mất, rách, hỏng
Thay đổi thông tin trên thẻ (tên, ngày sinh, nơi đăng ký khám ban đầu)
Chuyển nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu

Trách nhiệm của người sử dụng lao động

Người sử dụng lao động có các trách nhiệm sau đây về BHYT:

Nghĩa vụ đăng ký và đóng BHYT

Đăng ký tham gia BHYT cho toàn bộ người lao động thuộc diện bắt buộc trong vòng 30 ngày kể từ ngày giao kết hợp đồng lao động
Đóng đầy đủ, đúng hạn phần BHYT của cả người sử dụng lao động và người lao động
Không được thỏa thuận với người lao động để không đóng BHYT hoặc đóng không đúng mức

Xử lý vi phạm

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH, BHYT:

Không đóng BHYT cho người lao động: Phạt từ 2.000.000 đồng đến 36.000.000 đồng tùy số lượng người lao động bị vi phạm
Đóng BHYT không đúng mức: Phạt từ 2.000.000 đồng đến 36.000.000 đồng
Đóng BHYT không đầy đủ số người thuộc diện bắt buộc: Phạt từ 2.000.000 đồng đến 36.000.000 đồng
Chậm đóng BHYT: Ngoài việc bị phạt hành chính, doanh nghiệp còn phải đóng số tiền chậm đóng và lãi suất chậm đóng theo quy định

Thực tế: Tôi đã tư vấn cho nhiều doanh nghiệp bị thanh tra phát hiện vi phạm về BHYT. Ngoài khoản phạt hành chính, doanh nghiệp còn phải truy đóng BHYT cho toàn bộ thời gian vi phạm kèm lãi suất, đồng thời phải bồi thường cho người lao động nếu họ phát sinh chi phí khám chữa bệnh trong thời gian chưa có thẻ BHYT.

Các tình huống thực tế thường gặp

Tình huống 1: Người lao động nghỉ ốm dài ngày

Anh Nguyễn Văn A làm việc tại một công ty sản xuất, bị tai nạn giao thông phải nằm viện điều trị 2 tháng. Trong thời gian này:

Doanh nghiệp vẫn phải đóng BHYT cho anh A trong suốt thời gian nghỉ ốm có hưởng chế độ ốm đau
Anh A được hưởng 80% chi phí khám chữa bệnh theo BHYT khi điều trị đúng tuyến
Phần 20% còn lại anh A tự chi trả (đồng chi trả)

Tình huống 2: Doanh nghiệp nợ đóng BHYT

Công ty B nợ đóng BHYT 3 tháng, trong thời gian này chị C (nhân viên) phải đi khám bệnh nhưng thẻ BHYT bị khóa. Theo quy định:

Chị C có quyền yêu cầu doanh nghiệp thanh toán toàn bộ chi phí khám chữa bệnh mà đáng lẽ BHYT phải chi trả
Doanh nghiệp phải bồi thường cho chị C theo mức quyền lợi BHYT tương ứng
Doanh nghiệp bị xử phạt hành chính về hành vi chậm đóng BHYT

Tình huống 3: Chuyển việc và gián đoạn BHYT

Anh D nghỉ việc tại công ty E và sau 2 tháng mới làm việc tại công ty F. Trong 2 tháng gián đoạn:

Thẻ BHYT hết giá trị sử dụng từ tháng tiếp theo sau khi doanh nghiệp cũ ngừng đóng BHYT
Anh D có thể mua BHYT hộ gia đình để duy trì quyền lợi trong thời gian chuyển việc
Khi vào công ty mới, thẻ BHYT có giá trị ngay nếu trước đó đã tham gia BHYT liên tục; nếu gián đoạn trên 3 tháng, phải đợi 30 ngày

Những lưu ý quan trọng cho người lao động

Kiểm tra và bảo vệ quyền lợi

Kiểm tra việc đóng BHYT hàng tháng qua ứng dụng VssID của BHXH Việt Nam hoặc tra cứu trên cổng thông tin BHXH
Giữ thẻ BHYT cẩn thận, thông báo ngay cho doanh nghiệp nếu thẻ bị mất hoặc hỏng
Nắm rõ nơi đăng ký khám ban đầu ghi trên thẻ để khám đúng tuyến, hưởng quyền lợi tối đa
Lưu giữ hóa đơn, chứng từ khi khám chữa bệnh để đề nghị thanh toán BHYT trong trường hợp cần thiết

Quyền khiếu nại

Người lao động có quyền:

Khiếu nại đến cơ quan BHXH nếu doanh nghiệp không đóng hoặc đóng không đầy đủ BHYT
Tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về BHYT đến cơ quan có thẩm quyền
Khởi kiện tại Tòa án nếu quyền lợi BHYT bị xâm phạm

Xu hướng chính sách BHYT trong thời gian tới

Với mục tiêu BHYT toàn dân, Chính phủ đang triển khai nhiều chính sách nhằm:

Mở rộng đối tượng tham gia BHYT bắt buộc, bao gồm cả lao động phi chính thức
Tăng cường quyền lợi khám chữa bệnh, đặc biệt là quyền lợi thông tuyến
Ứng dụng BHYT điện tử trên ứng dụng VNeID thay thế thẻ BHYT giấy
Đẩy mạnh thanh toán BHYT không dùng tiền mặt tại các cơ sở y tế

Người lao động và doanh nghiệp cần cập nhật thường xuyên các thay đổi chính sách để đảm bảo tuân thủ và tận dụng tối đa quyền lợi.

Kết luận

Bảo hiểm y tế bắt buộc không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là quyền lợi thiết thực của mỗi người lao động. Việc hiểu rõ các quy định về BHYT giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, đồng thời giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng pháp luật, tránh rủi ro bị xử phạt.

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về chế độ BHYT bắt buộc cho người lao động, cần tư vấn về nghĩa vụ đóng BHYT của doanh nghiệp, hoặc muốn bảo vệ quyền lợi khi bị vi phạm, hãy liên hệ ngay Luật Taga để được hỗ trợ kịp thời.

Luật Taga – Đồng hành pháp lý cùng doanh nghiệp và người lao động

Hotline: 0968.856.464
Website: luattaga.vn
Địa chỉ: Liên hệ tổng đài để được tư vấn trực tiếp

Đừng để quyền lợi BHYT của bạn bị bỏ ngỏ. Hãy gọi cho chúng tôi ngay hôm nay!

Chế độ bảo hiểm y tế bắt buộc cho người lao động – Quy định chi tiết 2026