Luật Việc làm 2025 và bảo hiểm thất nghiệp: Thay đổi chính và hiệu lực từ 01/01/2026
Luật Việc làm 2025 và bảo hiểm thất nghiệp là chủ đề doanh nghiệp và người lao động cần nắm kỹ từ năm 2026. Luật Việc làm số 74/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và thay thế Luật Việc làm 2013. Chương về bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) có nhiều thay đổi: mở rộng đối tượng tham gia, quy định mức đóng linh hoạt, rút ngắn thời điểm bắt đầu hưởng trợ cấp và siết nghĩa vụ thông báo tìm việc. Chi tiết thi hành nằm ở Nghị định 374/2025/NĐ-CP, cũng áp dụng từ 01/01/2026.
Hiệu lực và văn bản hướng dẫn
| Văn bản | Nội dung chính | Hiệu lực |
|---|---|---|
| Luật Việc làm số 74/2025/QH15 | Luật khung về việc làm, kỹ năng nghề, dịch vụ việc làm và BHTN | 01/01/2026 |
| Nghị định 374/2025/NĐ-CP (ban hành 31/12/2025) | Quy định chi tiết một số điều của Luật Việc làm về BHTN, thay thế Nghị định 28/2015/NĐ-CP | 01/01/2026 |
| Nghị định 293/2025/NĐ-CP | Mức lương tối thiểu vùng – căn cứ tính mức trần đóng và mức trần hưởng BHTN | 01/01/2026 |
Từ 01/01/2026, Luật Việc làm 2013 và Nghị định 28/2015/NĐ-CP hết hiệu lực; quy trình nội bộ xây dựng theo văn bản cũ cần được cập nhật.
Quy định chuyển tiếp đáng chú ý: người lao động đã nộp hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp trước ngày 01/01/2026 nhưng chưa có quyết định hưởng thì được giải quyết theo Luật Việc làm 2025.
Thay đổi 1: Mở rộng đối tượng bắt buộc tham gia BHTN
Đây là thay đổi tác động trực tiếp nhất đến chi phí nhân sự. Theo Điều 31 Luật Việc làm 2025, các nhóm phải tham gia BHTN gồm:
- Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả trường hợp hai bên thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng có nội dung về việc làm có trả công và sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên. Theo luật cũ, ngưỡng này là hợp đồng từ đủ 03 tháng.
- Người lao động làm việc không trọn thời gian nếu tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất theo Luật BHXH 2024.
- Người làm việc theo hợp đồng làm việc.
- Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp có hưởng tiền lương.
- Thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên và các chức danh quản lý được bầu của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có hưởng tiền lương.
Không thuộc diện tham gia: người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng theo luật định, người đang làm việc theo hợp đồng thử việc và người giúp việc gia đình.
Lưu ý thực tiễn: Nhiều doanh nghiệp nhỏ trước đây không đóng BHTN cho giám đốc công ty TNHH một thành viên có hưởng lương hoặc cho nhân viên part-time. Từ 2026, cần rà soát lại toàn bộ danh sách lao động, kể cả các hợp đồng 1–2 tháng và hợp đồng bán thời gian. Xem thêm: lao động part-time và hợp đồng bán thời gian.
Với doanh nghiệp mới thành lập, việc xác định đúng đối tượng ngay từ đầu giúp tránh truy thu về sau. Luật Taga hỗ trợ trọn gói từ thành lập công ty đến thiết lập hồ sơ lao động, bảo hiểm ban đầu.
Thay đổi 2: Mức đóng "tối đa 1%" và trần tiền lương đóng
Điều 33 Luật Việc làm 2025 chuyển từ mức đóng cố định sang mức đóng tối đa:
| Bên đóng | Mức đóng theo Luật 2025 |
|---|---|
| Người lao động | Tối đa 1% tiền lương tháng |
| Người sử dụng lao động | Tối đa 1% quỹ tiền lương tháng của người lao động tham gia BHTN |
| Nhà nước | Hỗ trợ tối đa 1% quỹ tiền lương tháng, từ ngân sách trung ương |
Hiện Nghị định 374/2025/NĐ-CP tiếp tục giữ mức 1% cho người lao động và 1% cho người sử dụng lao động.
Một số điểm cần lưu ý thêm:
- Trần tiền lương làm căn cứ đóng BHTN tối đa bằng 20 lần mức lương tối thiểu vùng (Điều 34). Mức lương tối thiểu vùng hiện hành áp dụng theo Nghị định 293/2025/NĐ-CP – xem chi tiết tại bài lương tối thiểu vùng năm 2026.
- Ưu đãi khi tuyển người khuyết tật: theo Nghị định 374/2025/NĐ-CP, người sử dụng lao động tuyển mới người khuyết tật được giảm phần đóng BHTN từ 1% xuống 0% trong tối đa 12 tháng đầu, với điều kiện đăng ký với cơ quan BHXH kèm giấy xác nhận khuyết tật.
- Trách nhiệm khi chưa đóng đủ: nếu người sử dụng lao động không đóng hoặc đóng không đủ BHTN đến thời điểm chấm dứt hợp đồng, dẫn đến người lao động không được hưởng, doanh nghiệp phải trả cho người lao động khoản tiền tương ứng với chế độ BHTN mà họ lẽ ra được hưởng.
Thay đổi 3: Điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp
Theo Điều 38 Luật Việc làm 2025, người lao động được hưởng trợ cấp khi đáp ứng đủ các điều kiện:
- Chấm dứt hợp đồng lao động/hợp đồng làm việc, trừ trường hợp đơn phương chấm dứt trái pháp luật hoặc chấm dứt khi đã đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Đã đóng BHTN đủ 12 tháng trở lên trong 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng. Riêng hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới 12 tháng: đóng đủ 12 tháng trong 36 tháng trước khi chấm dứt.
- Nộp đủ hồ sơ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng, tại tổ chức dịch vụ việc làm công.
- Chưa có việc làm thuộc diện đóng BHXH bắt buộc trong 10 ngày làm việc kể từ ngày nộp đủ hồ sơ (luật cũ dùng mốc 15 ngày).
Nghị định 374/2025/NĐ-CP làm rõ trường hợp được coi là "đang đóng BHTN": đã đóng trong tháng chấm dứt hợp đồng hoặc tháng liền kề trước đó và được cơ quan BHXH xác nhận; người nghỉ ốm đau, thai sản, nghỉ không lương hoặc tạm hoãn hợp đồng từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng vẫn được coi là đang đóng nếu có xác nhận của cơ quan BHXH.
Lưu ý thực tiễn: Người lao động tự ý nghỉ việc mà không báo trước đúng thời hạn theo Bộ luật Lao động có thể bị coi là đơn phương chấm dứt trái luật và mất quyền hưởng trợ cấp. Doanh nghiệp cũng nên chốt sổ, xác nhận thời gian đóng BHTN kịp thời để người lao động không lỡ thời hạn 03 tháng. Tham khảo: quy trình sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.
Thay đổi 4: Mức hưởng, thời gian hưởng và thời điểm hưởng
| Tiêu chí | Luật Việc làm 2013 | Luật Việc làm 2025 |
|---|---|---|
| Mức hưởng hằng tháng | 60% bình quân tiền lương đóng BHTN 6 tháng liền kề | Giữ nguyên 60% bình quân 6 tháng liền kề có đóng BHTN |
| Mức trần | Phân biệt: 5 lần lương cơ sở (khu vực lương do Nhà nước quy định) hoặc 5 lần lương tối thiểu vùng (khu vực doanh nghiệp) | Không quá 05 lần mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm chấm dứt hợp đồng |
| Thời gian hưởng | 3 tháng cho 12–36 tháng đóng; thêm 1 tháng cho mỗi 12 tháng; tối đa 12 tháng | Giữ nguyên nguyên tắc tính, tối đa 12 tháng |
| Thời điểm bắt đầu hưởng | Ngày thứ 16 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ | Ngày làm việc thứ 11 kể từ ngày nộp đủ hồ sơ |
Ví dụ minh họa cách tính: người lao động có mức bình quân tiền lương đóng BHTN 6 tháng liền kề là 15.000.000 đồng thì mức hưởng là 15.000.000 × 60% = 9.000.000 đồng/tháng. Nếu đã đóng 50 tháng, thời gian hưởng là 3 tháng (cho 36 tháng đầu) + 1 tháng (cho đủ 12 tháng tiếp theo) = 4 tháng.
Tháng hưởng trợ cấp được tính theo tháng dương lịch kể từ ngày bắt đầu hưởng. Theo Nghị định 374/2025/NĐ-CP, cơ quan BHXH chi trả trong 05 ngày làm việc theo các mốc quy định tại Nghị định.
Thay đổi 5: Nghĩa vụ thông báo tìm việc, tạm dừng và chấm dứt hưởng
Điều 40, 41 Luật Việc làm 2025 quy định chặt hơn về quá trình hưởng:
- Hằng tháng, người đang hưởng phải thông báo về việc tìm kiếm việc làm với tổ chức dịch vụ việc làm công nơi đang hưởng.
- Không thông báo trong tháng thì bị tạm dừng hưởng trợ cấp tháng đó, và thời gian tạm dừng không được bảo lưu.
- Chấm dứt hưởng trong các trường hợp như: đã có việc làm thuộc diện đóng BHXH bắt buộc; từ chối 02 lần việc làm do tổ chức dịch vụ việc làm công giới thiệu mà không có lý do chính đáng; không thông báo tìm kiếm việc làm 03 tháng liên tục.
Thay đổi 6: Các chế độ BHTN được tái cấu trúc
Theo Điều 30, chế độ BHTN gồm: tư vấn, giới thiệu việc làm; hỗ trợ đào tạo nâng cao kỹ năng nghề; trợ cấp thất nghiệp; và hỗ trợ người sử dụng lao động đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động. Chế độ "hỗ trợ học nghề" theo luật cũ được thay bằng hỗ trợ đào tạo nâng cao kỹ năng nghề, gồm học phí và tiền ăn, tổng thời gian hỗ trợ không quá 6 tháng. Người không hưởng trợ cấp thất nghiệp vẫn có thể được xét hỗ trợ đào tạo nếu đáp ứng điều kiện về thời gian đóng và nộp hồ sơ trong 12 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng theo Điều 37.
Hướng dẫn chi tiết về hồ sơ, trình tự hưởng xem tại bài bảo hiểm thất nghiệp – điều kiện và thủ tục hưởng.
Doanh nghiệp cần làm gì ngay?
- Rà soát danh sách đối tượng: hợp đồng từ 1 tháng, lao động không trọn thời gian đủ ngưỡng lương, người quản lý doanh nghiệp có hưởng lương.
- Cập nhật mẫu hợp đồng lao động, quy chế lương và nội quy để thống nhất căn cứ đóng BHXH, BHTN – có thể tham khảo dịch vụ tư vấn soạn thảo hợp đồng.
- Đối chiếu trần tiền lương đóng với mức lương tối thiểu vùng nơi doanh nghiệp hoạt động.
- Chuẩn hóa quy trình khi chấm dứt hợp đồng: xác nhận thời gian đóng, bàn giao giấy tờ đúng hạn, kết hợp đúng với trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm (thời gian đã đóng BHTN không được tính để chi trả trợ cấp thôi việc).
- Rà soát các khoản đóng còn thiếu trước khi phát sinh tranh chấp, vì doanh nghiệp có thể phải tự chi trả khoản tương đương trợ cấp cho người lao động.
Tham khảo thêm khung tổng thể tại bài BHXH bắt buộc và tự nguyện cho người lao động.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
- Luật Việc làm số 74/2025/QH15 (hiệu lực từ 01/01/2026).
- Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15.
- Nghị định 374/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Việc làm về bảo hiểm thất nghiệp.
- Nghị định 293/2025/NĐ-CP quy định mức lương tối thiểu đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động.
Kết luận
Luật Việc làm 2025 giữ tỷ lệ hưởng 60% nhưng mở rộng diện tham gia, rút ngắn thời điểm hưởng và thống nhất mức trần theo lương tối thiểu vùng. Với doanh nghiệp, rủi ro lớn nhất nằm ở việc bỏ sót đối tượng mới phải đóng. Với người lao động, cần nhớ thời hạn 03 tháng nộp hồ sơ và nghĩa vụ thông báo tìm việc hằng tháng.
Nếu doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ lao động, bảo hiểm hoặc xử lý tranh chấp liên quan đến BHTN, hãy liên hệ Luật Taga hoặc gọi hotline 0968 856 464 để được luật sư tư vấn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Cần tư vấn thêm về vấn đề này?
Liên hệ Luật Taga để được luật sư tư vấn miễn phí